10420324_831799393553741_1188296653536743318_n

श्रीनृसिंहतापनी उपनिषद्
गम्यताम् अत्र : पर्यटनम्, अन्वेषणम्
॥नृसिंहतापिन्युपनिषत्॥
॥नृसिंहोत्तरतापिन्युपनिषत्॥
नृसिंहोत्तरतापिन्यां तुर्यतुर्यात्मकं महः।
परमाद्वैतसाम्राज्यं प्रत्यक्षमुपलभ्यते॥
ॐ देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन्नणोरणीयां-
समिममात्मानमोङ्कारं नो व्याचक्ष्वेति
तथेत्योमित्येतदक्षरमिदं सर्वं तस्योपव्याख्यानं
भूतं भवद्भविष्यदिति सर्वमोङ्कार एव
यच्चान्यत्त्रिकालातीतं तदप्योङ्कार एव सर्वं
ह्येतद्ब्रह्मायमात्मा ब्रह्म तमेतमात्मानमोमिति
ब्रह्मणैकीकृत्य ब्रह्म चात्मानमोमित्येकीकृत्य
तदेकमजरममृतमभयमोमित्यनुभूय
तस्मिन्निदं सर्वं त्रिशरीरमारोप्य तन्मयं हि
तदेवेति संहरेदोमिति तं वा एतं त्रिशरीरमात्मानं
त्रिशरीरं परं ब्रह्मानुसन्दध्यात्स्थूलत्वात्-
स्थूलभुक्त्वाच्च सूक्ष्मत्वात्सूक्ष्मभुक्त्वा-
च्चैक्यादानन्दभोगाच्च सोऽयमात्मा
चतुष्पाज्जागरितस्थानः स्थूलप्रज्ञः सप्ताङ्ग
एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुक् चतुरात्मा विश्वो
वैश्वानरः प्रथमः पादः॥
स्वप्नस्थानः सूक्ष्मप्रज्ञः सप्ताङ्ग
एकोनविंशतिमुखः सूक्ष्मभुक् चतुरात्मा
तैजसो हिरण्यगर्भो द्वितीयः पादः॥
यत्र सुप्तो न कञ्चन कामं कामयते न
कञ्चन स्वप्नं पश्यति तत्सुषुप्तं
सुषुप्तस्थान एकीभूतः प्रज्ञानघन
एवानन्दमयो ह्यानन्दभुक् चेतोमुखश्चतुरात्मा
प्राज्ञ ईश्वरस्तृतीयः पादः॥
एष सर्वेश्वर एष सर्वज्ञ एषोऽन्तर्यामेष
योनिः सर्वस्य प्रभवाप्ययौ हि भूतानं
त्रयमप्येतत्सुषुप्तं स्वप्नं मायामात्रं
चिदेकरसो ह्ययमात्माथ तुरीयश्चतुरात्मा
तुरीयावसितत्वादेकैकस्योतानुज्ञात्रनुज्ञाविकल्पै-
स्त्रयमप्यत्रापिसुषुप्तं स्वप्नं मायामात्रं
चिदेकरसो ह्ययमात्माथायमादेशो न
स्थूलप्रज्ञं न सूक्ष्मप्रज्ञं नोभयतःप्रज्ञं
न प्रज्ञं नाप्रज्ञं न प्रज्ञानघन-
मदृष्टमव्यवहार्यमग्राह्यमलक्षण-
मचिन्त्यमचिन्त्यमव्यपदेश्यमैकात्म्यप्रत्ययसारं
प्रपञ्चोपशमं शिवं शान्तमद्वैतं चतुर्थं
मन्यन्ते स आत्मा स विज्ञेय ईश्वरग्रासस्तुरीयस्तुरीयः॥
इति प्रथमः खण्डः॥१॥
तं वा एतमात्मानं जाग्रत्यस्वप्नमसुषुप्तं
स्वप्ने जाग्रतमसुषुप्तं सुषुप्ते जाग्रतमस्वप्नं
तुरीये जाग्रतमस्वप्नमसुषुप्तव्यभिचारिणं
नित्यानन्दं सदेकरसं ह्येव चक्षुषो द्रष्टा
श्रोत्रस्य द्रष्टा वाचो द्रष्टा मनसो द्रष्टा
बुद्धेर्द्रष्टा प्राणस्य द्रष्टा तमसो द्रष्टा
सर्वस्य द्रष्टा ततः सर्वस्मादन्यो विलक्षणचक्षुषः
साक्षी श्रोत्रस्य साक्षी वाचः साक्षी मनसः साक्षीः
बुद्धेः साक्षी प्राणस्य साक्षी तमसः साक्षी
सर्वस्य साक्षी ततोऽविक्रियो महाचैतन्योऽस्मात्सर्वस्मात्प्रियतम
आनन्दघनं ह्येवमस्मात्सर्वस्मात्पुरतः
सुविभातमेकरसमेवाजरममृतमभयं
ब्रह्मैवाप्यजयैनं चतुष्पादं मात्राभिरोङ्कारेण
चैकीकुर्याज्जागरितस्थानश्चतुरात्मा विश्वो
वैश्वानरश्चतूरूपोङ्कार एव चतूरूपो
ह्ययमकारः स्थूलसूक्ष्मबीजसाक्षिभिरकाररूपै-
राप्तेरादिमत्त्वाद्वा स्थूलत्वात्सूक्ष्मत्वाद्-
बीजत्वात्साक्षित्वाच्चाप्नोति ह वा इदं सर्वमादिश्च
भवति य एवं वेद॥
स्वप्नस्थानश्चतुरात्मा तैजसो हिरण्यगर्भश्चतूरूप
उकार एव चतूरूपो ह्ययमुकारः स्थूलसूक्ष्मबीज-
साक्षिभिरुकाररूपैरुत्कर्षादुभयत्वात्स्थूलत्वात्-
सूक्ष्मत्वाद्बीजत्वात्साक्षित्वाच्चोत्कर्षति ह वै
ज्ञानसन्ततिं समानश्च भवति य एवं वेद॥
सुषुप्तस्थानश्चतुरात्म प्राज्ञैइश्वरश्चतुरूपो
मकार एव चतूरूपो ह्ययं मकारः स्थूलसूक्ष्म-
बीजसाक्षिभिर्मकाररूपैर्मितेरपीतेर्वा स्थूलत्वात्-
सूक्ष्मत्वाद्बीजत्वात्साक्षित्वाच्च मिनोति ह वा
इदं सर्वमपीतिश्च भवति य एवं वेद॥
मात्रामात्राः प्रतिमात्राः कुर्यादथ तुरीय ईश्वरग्रासः
स स्वराट् स्वयमीश्वरः स्वप्रकाशश्चतुरात्मो-
तानुज्ञात्रनुज्ञाविकल्पैरोतो ह्ययमात्मा ह्यथैवेदं
सर्वमन्तकाले कालाग्निः सूर्योस्रैरनुज्ञातो ह्ययमात्मा
ह्यस्य सर्वस्य स्वात्मानं ददातीदं सर्वं
स्वात्मानमेव करोति यथा तमः सवितनुज्ञकरसो
ह्ययमात्मा चिद्रूप एव यथा दाह्यं दग्ध्वाग्निरविकल्पो
ह्ययमात्मा वाङ्मनोऽगोचरत्वाच्चिद्रूपश्चतूरूप
ॐकार एव चतूरूपो ह्ययमोङ्कार ओतानुज्ञात्रनुज्ञा-
विकल्पैरोङ्काररूपैरात्मैव नामरूपात्मकं हीदं
सर्वं तुरीयत्वाच्चिद्रूपत्वाच्चोतत्वादनुज्ञातृत्वाद-
नुज्ञानत्वादविकल्परूपत्वाच्चाविकल्परूपं हीदं
सर्वं नैव तत्र काचन भिदास्त्यथ तस्यायमादेशो
मात्रश्चतुर्थो व्यवहार्यः प्रपञ्चोपशमः
शिवोऽद्वैत ॐकार आत्मैव संविशत्यात्मनात्मानं
य एवं वेदैष वीरो नारसिंहेन वानुष्टुभा
मन्त्रराजेन तुरीयं विद्यादेष ह्यात्मानं प्रकाशयति
सर्वसंहारसमर्थः परिभवासहः प्रभुर्व्याप्तः
सदोज्ज्वलोऽविद्यातत्कार्यहीनः स्वात्मबन्धहरः सर्वदा
द्वैतरहित आनन्दरूपः सर्वाधिष्ठानः सन्मात्रो
निरस्ताविद्यातमोमोहोऽहमेवेति तस्मादेवमेवेममात्मानं
परं ब्रह्मानुसन्दध्यादेष वीरो नृसिंह एवेति॥
इति द्वितीयः खण्डः॥२॥

तस्य ह वै प्रणवस्य या पूर्वा मात्रा सा प्रथमः
पादो भवति द्वितीया द्वितीयस्य तृतीया तृतीयस्य
चतुर्थ्योतानुज्ञात्रनुज्ञाविकल्परूपा तया तुरीयं
चतुरात्मानमन्विष्य चतुर्थपादेन च तया
तुरीयेणानुचिन्तयन्ग्रसेत्तस्य ह वा एतस्य प्रणवस्य
या पूर्वा मात्रा सा पृथिव्यकारः स ऋग्भिरृग्वेदो
ब्रह्मा वसवो गायत्री गार्हपत्यः सा प्रथमः पादो
भवति च सर्वेषु पादेषु चतुरात्मा स्थूलसूक्ष्म-
बीजसाक्षिभिर्द्वितीयान्तरिक्षं स उकारः स यजुभिर्-
यजुर्वेदो विष्णुरुद्रास्त्रिष्टुब्दक्षिणाग्निः सा द्वितीयः
पादो भवति च सर्वेषु पादेषु चतुरात्मा
स्थूलसूक्ष्मबीजसाक्षिभिस्तृतीया द्यौः स मकारः
स सामभिः सामवेदो रुद्रादित्या जगत्याहवनीयः सा
तृतीयः पादो भवति भवति च सर्वेषु पादेषु
चतुरात्मा स्थूलसूक्ष्मबीजसाक्षिभिर्यावसानेऽस्य
चतुर्थ्यर्धमात्रा सा सोमलोक ॐकारः साथर्वणै-
र्मन्त्रैरथर्ववेदः संवर्तकोऽग्निर्मरुतो विराडेकर्षिर्भास्वती
स्मृता चतुर्थः पादो भवति भवति च सर्वेषु पादेषु
चतुरात्मा स्थूलसूक्ष्मबीजसाक्षिभिर्मात्रामात्राः
प्रतिमात्राः कृत्वोतनुज्ञात्रनुज्ञाविकल्परूपं
चिन्तयन्ग्रसेज्ज्ञोऽमृतो हुतसंवित्कः शुद्धः संविष्टो
निर्विग्न इममसुनियमेऽनुभूयेहेदं सर्वं दृष्ट्वा स
प्रपञ्चहीनोऽथ सकलः साधारोऽमृतमयश्चतुरात्माथ
महापीठे सपरिवारं तमेतं चतुःसप्तात्मानं
चतुरात्मानं मूलाग्नावग्निरूपं प्रणवं
सन्दध्यात्सप्तात्मानं चतुरात्मानमकारं रुद्रं
भ्रूमध्ये सप्तात्मानं चतुरात्मानं चतुःसप्तात्मानं
चतुरात्मानमोङ्कारं सर्वेश्वरं द्वादशान्ते
सप्तात्मानं चतुरात्मानं चतुःसप्तात्मानमोङ्कारं
तुरीयमानन्दामृतरूपं षोडशान्तेऽथानन्दामृतेनै-
तांश्चतुर्धा संपूज्य तथा ब्रह्माणमेव विष्णुमेव
रुद्रमेव विभक्तांस्त्रीनेवाविभक्तांस्त्रीनेव लिङ्गरूपनेव
च संपूज्योपहारैश्चतुर्धाथ लिङ्गात्संहृत्य
तेजसा शरीरत्रयं संव्याप्य तदधिष्ठानमात्मानं
संज्वाल्य तत्तेज आत्मचैतन्यरूपं बलमवष्टभ्य
गुणैरैक्यं संपाद्य महास्थूलं महासूक्ष्मे
महासूक्ष्मं महाकारणे च संहृत्य मात्राभिरोता-
नुज्ञात्रनुज्ञाविकल्परूपं चिन्तयन्ग्रसेत्॥
इति तृतीयः खण्डः॥३॥

तं वा एतमात्मानं परमं ब्रह्मोङ्कारं
तुरीयोङ्काराग्रविद्योतमनुष्टुभा नत्वा प्रसाद्योमिति
संहृत्याहमित्यनुसन्दध्यादथैतमेवात्मानं
परमं ब्रह्मोङ्कारं तुरीयोङ्काराग्रविद्योतमेका-
दशात्मानं नारसिंहं नत्वोमिति संहरन्नानुसन्दध्या-
दथैतमेवमात्मानं परमं ब्रह्मोङ्कारं
तुरीयोङ्काराग्रविद्योतं प्रणवेन संचिन्त्यानुष्टुभा
नत्वा सच्चिदानन्दपूर्णात्मसु नवात्मकं
सच्चिदानन्दपूर्णात्मानं परं ब्रह्म संभाव्याह-
मित्यात्मानमादाय मनसा ब्रह्मणैकीकुर्याद्यदनुष्टुभैव
वा एष उपवसन्नेष हि सर्वत्र सर्वदा सर्वात्मा सन्
सर्वमत्ति नृसिंहोऽसौ परमेश्वरोऽसौ हि सर्वत्र सर्वदा
सर्वात्मा सन्त्सर्वमत्ति नृसिंह एवैकल एष तुरीय
एअष एवोग्र एष एव वीर एष एव महानेष एव विष्णुरेष
एव ज्वलन्नेष एव सर्वतोमुख एष एष नृसिंह एष एव
भीषण एष एव भद्र एष एव मृत्युमृत्युरेष एव
नमाम्येष एवाहमेवं योगारूढो ब्रह्मण्येवानुष्टुभं
सन्दध्यादोङ्कार इति॥तदेतौ श्लोकौ भवतः॥
संस्तभ्य सिंह स्वसुतान्गुणार्था-
न्संयोज्य शृङ्गैरृषभस्य हत्वा॥
वश्यां स्फुरन्तीमसतीं निपीड्य
संभक्ष्य सिंहेन स एष वीरः॥
शृङ्गप्रोतान्पादान्स्पृष्ट्वा हत्वा तानग्रसत्स्वयम्।
नत्वा च बहुधा दृष्ट्वा नृसिंहः स्वयमुद्बभाविति॥
इति चतुर्थः खण्डः॥४॥

अथैष उ एव अकार आप्ततमार्थ आत्मन्येव
नृसिंहे देवे ब्रह्मणि वर्तत एष ह्येवाप्ततम
एष हि साक्ष्येष ईश्वरस्तत्सर्वगतो नहीदं
सर्वमेष हि व्याप्ततमैदं सर्वं यदयमात्मा
मायामात्र एष एवोग्र एष हि व्याप्ततम एष
एव वीर एष हि व्याप्ततम एष एव महानेष
हि व्याप्ततम एष एव विष्णुरेष हि व्याप्ततम
एष एव ज्वलन्नेष हि व्याप्ततम एष एव
सर्वतोमुख एष हि व्याप्ततम एष एव नृसिंह
एष हि व्याप्ततम एष एव भीषण एष हि
व्याप्ततम एष एव भद्र एष हि व्याप्ततम
एष एव मृत्युमृत्युरेष हि व्याप्ततम एष
एव नमाम्येष हि व्याप्ततम एष एवाहमेष
हि व्याप्ततम आत्मैव नृसिंहो देवो ब्रह्म भवति
य एवं वेद सोऽकामो निष्काम आप्तकाम
आत्मकामेन तस्य प्राणा उत्क्रामन्त्यत्रैव
समवलीयन्ते ब्रह्मैव सन्ब्रह्माप्येत्यथैष
एवोङ्कार उत्कृष्टतमार्थ आत्मन्येव नृसिंहे
देवे ब्रह्मणि वर्तते तस्मादेष सत्यस्वरूपो न
ह्यन्यदस्त्यप्रमेयमनात्मप्रकाशमेष हि
स्वप्रकाशोऽसङ्गोऽन्यन्न वीक्षत आत्मातो
नान्यथा प्राप्तिरात्ममात्रं ह्येतदुत्कृष्टमेष
एवोग्र एष ह्येवोत्कृष्ट एष एव विष्णुरेष
ह्येवोत्कृष्ट एष एव ज्वलन्नेष ह्येवोत्कृष्ट
एष एव सर्वतोमुख एष ह्येवोत्कृष्ट एष एव
नृसिंह एष ह्येवोत्कृष्ट एष एव भीषण
एष ह्येवोत्कृष्ट एष एव भद्र एष ह्येवोत्कृष्ट
एष एव मृत्युमृत्युरेष ह्येवोत्कृष्ट एष
एव नमाम्येष ह्येवोत्कृष्ट एष एवाहमेष
ह्येवोत्कृष्टस्तस्मादात्मानमेवैनं जानीयादात्मैव
नृसिंहो देवो ब्रह्म भवति य एवं वेद सोऽकामो
निष्काम आप्तकाम आत्मकामो न तस्य प्राणा
उत्क्रामन्त्यत्रैव समवलीयन्ते ब्रह्मैव
सन्ब्रह्माप्येत्यथैष एव मकारो महाविभूत्यर्थ
आत्मन्यैव नृसिंहे देवे ब्रह्मणि वर्तते तस्मादयमनल्पो
भिन्नरूपः स्वप्रकाशो ब्रह्मैवाप्ततम
उत्कृष्टतम एतदेव ब्रह्मापि सर्वज्ञं महामायं
महाविभूत्येतदेवोग्रमेतद्धि महाविभूत्येतदेव
वीरमेतद्धि महाविभूत्यतदेव महदेतद्धि
महाविभूत्येतदेव विष्ण्वेतद्धि महाविभूत्येतदेव
ज्वलदेतद्धि महाविभूत्येतदेव सर्वतोमुखमेतद्धि
महाविभूत्येतदेव नृसिंहमेतद्धि महाविभूत्येतदेव
भीषणमेतद्धि महाविभूत्येतदेव भद्रमेतद्धि
महाविभूत्येतदेव मृत्युमृत्य्वेतद्धि महाविभूत्येतदेव
नमाम्येतद्धि महाविभूत्येतदेवाहमेतद्धि महाविभूति
तस्मादकारोकाराभ्यामिममात्मानमाप्ततममुत्कृष्टतमं
चिन्मात्रं सर्वद्रष्टारं सर्वसाक्षिणं सर्वग्रासं
सर्वप्रेमास्पदं सच्चिदानन्दमात्रमेकरसं
पुरतोऽस्मात्सर्वस्मात्सुविभातमन्विष्याप्ततममुत्कृष्टतमं
महामायं महाविभूति सच्चिदानन्दमात्रमेकरसं
पुरमेव ब्रह्म मकारेण जानीयादात्मैव नृसिंहो देवः
परमेव ब्रह्म भवति य एवं वेद सोऽकामो निष्काम
आप्तकाम आत्मकामो न तस्य प्राणा उत्क्रामन्त्यत्रैव
समवलीयन्ते ब्रह्मैव सन्ब्रह्माप्येतीति ह प्रजापतिरुवाच
प्रजापतिरुवाच॥
इति पञ्चमः खण्डः॥५॥

ते देवा इममात्मानं ज्ञातुमैच्छंस्तान्हासुरः
पाप्मा परिजग्राह त ऐक्षन्तहन्तैनमासुरं
पाप्मानं ग्रसाम इत्येतमेवोङ्काराग्रविद्योतं
तुरीयतुरीयमात्मानमुग्रमनुग्रं वीरमवीरं
महान्तममहान्तं विष्णुमविष्णुं
ज्वलन्तमज्वलन्तं सर्वतोमुखमसर्वतोमुखं
नृसिंहमनृसिंहं भीषणमभीषणं
भद्रमभद्रं मृत्युमृत्युममृत्युमृत्युं
नमाम्यनमाम्यहमनहं नृसिंहानुष्टुभैव
बुबुधिरे तेभ्यो हासावासुरः पाप्मा
सच्चिदानन्दघनज्योतिरभवत्तस्मादपक्वकषाय
इममेवोङ्काराग्रविद्योतं तुरीयतुरीयमात्मानं
नृसिंहानुष्टुभैव जानीयात्तस्यासुरः पाप्मा
सच्चिदानन्दघनज्योतिर्भवति ते देवा ज्योतिरुत्तितीर्षवो
द्वितीयाद्भयमेव पश्यन्त इममेवोङ्काराग्रविद्योतं
तुरीयतुरीयमात्मानमनुष्टुभान्विष्य प्रणवेनैव
तस्मिन्नवस्थितास्तेभ्यस्तज्ज्योतिरस्य सर्वस्य पुरतः
सुविभातमविभातमद्वैतमचिन्त्यमलिङ्गं
स्वप्रकाशमानन्दघनं शून्यमभवदेवंवित्स्वप्रकाशं
परमेव ब्रह्म भवति ते देवाः पुत्रैषणायाश्च
वित्तैषणायाश्च लोकैषणायाश्च ससाधनेभ्यो
व्युत्थाय निराकारा निष्परिग्रहा अशिखा अयज्ञोपवीता
अन्धा बधिरा मुग्धाः क्लीबा मूका उन्मत्त इव
परिवर्तमानाः शान्ता दान्ता उपरतास्तितिक्षवः
समाहिता आत्मरतय आत्मक्रीडा आत्ममिथुना
आत्मानन्दाः प्रणवमेव परं ब्रह्मात्मप्रकाशं
शून्यं जानन्तस्तत्रैव परिसमाप्तास्तस्माद्देवानां
व्रतमाचरन्नोङ्कारे परे ब्रह्मणि पर्यवसितो भवेत्स
आत्मन्येवात्मानं परं ब्रह्म पश्यति॥
तदेष श्लोकः॥
शृङ्गेश्वशृङ्गं संयोज्य सिंहं शृङ्गेषु योजयेत्।
शृङ्गाभ्यां शृङ्गमाबध्य त्रयो देव उपासत इति॥
इति षष्ठः खण्डः॥६॥

देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन् भूय एव नो
भगवान्विज्ञापयत्विति तथेत्यजत्वादमरत्वाद-
जरत्वादमृतत्वादशोकत्वादमोहत्वादनशनायत्वाद-
पिपासत्वादद्वैतत्वाच्चाकरेणेममात्मान-
मन्विष्योत्कृष्टत्वादुत्पादकत्वादुत्प्रवेष्टत्वादु-
त्थापयितृत्वादुद्द्रष्टृत्वादुत्कर्तृत्वादुत्पथ-
वारकत्वाद्दुद्ग्रासत्वादुद्भ्रान्तत्वादुत्तीर्णविकृतत्वा-
च्चोङ्कारेणेममात्मानं परमं ब्रह्म
नृसिंहमन्विष्याकारेणेममात्मानमुकारं
पूर्वार्हमाकृष्य सिंहीकृत्योत्तरार्धेन तं
सिंहमाकृष्य महत्त्वान्महस्त्वान्मानत्वा-
न्मुक्तत्वान्महादेवत्वान्महेश्वरत्वान्महासत्त्वा-
न्महाचित्त्वान्महानन्दत्वान्महप्रभुत्वाच्च
मकारार्धेनानेनात्मनैकीकुर्यादशरीरो
निरिन्द्रियोऽप्राणोऽतमाः सच्चिदानन्दमात्रः
स स्वराड् भवति य एवं वेद कस्त्वमित्यहमिति
होवाचैवमेवेदं सर्वं तस्मादहमिति सर्वाभिधानं
तस्यादिरयमकारः स एव भवति सर्वं ह्ययमात्मानं
हि सर्वान्तरो न हीदं सर्वमहमिति होवाचैव
निरात्मकमात्मैवेदं सर्वं तस्मात्सर्वात्मकेनाकारेण
सर्वात्मकमात्मानमन्विच्छेद्ब्रह्मैवेदं सर्वं
सच्चिदानन्दरूपं सच्चिदानन्दरूपमिदं सर्वं
सद्धीदं सर्वं सत्सदिति चिद्धीदं सर्वं काशते
प्रकाशते चेति किं सदितीदमिदं नेत्यनुभूतिरिति
कैषेतीयमियं नेत्यवचनेनैवानुभवन्नुवाचिअवमेव
चिदानन्दावप्यवचनेनैवानुभवन्नुवाच सर्वमन्यदिति
स परमानन्दस्य ब्रह्मणो नाम ब्रह्मेति तस्यान्त्योऽयं
मकारः स एव भवति तस्मान्मकारेण परमं
ब्रह्मान्विच्छेत्किमिदमेवमित्युकार इत्येवाहाविचिकित्स-
न्नकारेणेममात्मानमन्विष्य मकारेण ब्रह्मणानु-
सन्दध्यादुकारेणाविचिकित्सन्नशरीरोऽनिन्द्रियोऽप्राणोऽतमाः
सच्चिदानन्दमात्रः स स्वराड् भवति य एवं वेद
ब्रह्म वा इदं सर्वमत्तृत्वादुग्रत्वाद्वीरत्वान्महत्वाद्-
विष्णुत्वाज्ज्वलत्वात्सर्वतोमुखत्वान्नृसिंहत्वाद्भीषणत्वा-
द्भद्रत्वान्मृत्युमृत्युत्वान्नमामित्वादहंवादिति सततं
ह्येतद्ब्रह्मोग्रत्वाद्वीरत्वान्महत्त्वाद्विष्णुत्वाज्ज्वलत्वा-
सर्वतोमुखत्वान्नृसिंहत्वाद्भीषणत्वाद्भद्रत्वा-
न्मृत्युमृत्युत्वान्नमामित्वादिति तस्मादकारेण परमं
ब्रह्मान्विष्य मकारेण मन आद्यवितारं मन आदिसाक्षिण-
मन्विच्छेत्स यदैतत्सर्वमपेक्षते तदैतत्सर्वमस्मिन्प्रविशति
स यदा प्रतिबुध्यते तदेतत्सर्वमस्मादेवोत्तिष्ठति तदेव
तत्सर्वं निरूह्य प्रत्यूह्य संपीड्य संज्वाल्य संभक्ष्य
स्वात्मानमेवैषा ददात्यत्युग्रोऽतिवीरोतिमहानिति
विष्णुरतिज्वलन्नतिसर्वतोमुखोऽतिनृसिंहोऽतिभीषणोऽति-
भद्रोतिमृत्युमृत्युरतिनमामत्यहं भूत्वा स्वे महिम्नि
सदा समासते तस्मादेनमकारार्थेन परेण
ब्रह्मणैकीकुर्यादुकारेणाविचिकित्सन्नशरीरो
निरिन्द्रियोऽप्राणोऽमनः सच्चिदानन्दमात्रः स स्वराड् भवति
य एवं वेद॥
तदेष श्लोकः॥
शृङ्गं शृङ्गार्धमाकृष्य शृङ्गेणानेन योजयेत्।
शृङ्गमेनं परे शृङ्गे तमनेनापि योजयेत्॥
इति सप्तमः खण्डः॥७॥

अथ तुरीयेणोतश्च प्रोतश्च ह्ययमात्मा
नृसिंहोऽस्मिन्सर्वमयं सर्वात्मानं हि
सर्वं नैवातोऽद्वयो ह्ययमात्मैकल एवावविकल्पो
न हि वस्तु सदयं ह्योत इव सद्धनोऽयं चिद्धन
आनन्दघन एवैकरसोऽव्यवहार्यः केनचनाद्वितीय
ओतश्च प्रोतश्चैष ओङ्कार एवं नैवमिति पृष्ट
ओमित्येवाह वाग्वा ओङ्कारो वागेवेदं सर्वं न
ह्यशब्दमिवेहास्ति चिन्मयो ह्ययमोङ्कारश्चिन्मयमिदं
सर्वं तस्मात्परमेश्वर एवैकमेव तद्भवत्येत-
दमृतमयमेतद्ब्रह्माभयं वै ब्रह्म भवति
य एवं वेदेति रहस्यमनुज्ञाता ह्ययमात्मैष
ह्यस्य सर्वस्य स्वात्मानमनुजानाति न हीदं सर्वं
स्वत आत्मविन्न ह्ययमोतो नानुज्ञातासङ्गत्वाद-
विकारित्वादसत्त्वादन्यस्यानुज्ञाता ह्ययमोङ्कार
ओमिति ह्यनुजानाति वाग्वा ओङ्कारो वागेवेदं
सर्वमनुजानाति चिन्मयो ह्ययमोङ्कारश्चिद्धीदं
सर्वं निरात्मकमात्मसात्करोति तस्मात्परमेश्वर
एवैकमेव तद्भवत्येतदमृतमभयमेतद्ब्रह्माभयं
वै ब्रह्माभयं हि वै ब्रह्म भवति य एवं वेदेति
रहस्यमनुज्ञैकरसो ह्ययमात्मा प्रज्ञानघन
एवायं यस्मात्सर्वात्पुरतः सुविभातोऽतश्चिद्धन
एव न ह्ययमोतो नानुज्ञातैतदात्म्यं हीदं सर्वं
सदिवानुज्ञैकरसो ह्ययमोङ्कार ओमिति ह्येवान्नुजानाति
वाग्वा ओङ्कारो वागेव ह्यनुजानाति चिन्मयो
ह्ययमोङ्कारश्चिदेव ह्यनुज्ञाता तस्मात्परमेश्वर
एवैकमेव तद्भवत्येतदमृतमभयमेतद्ब्रह्माभयं
वै ब्रह्माभयं हि वै ब्रह्म भवति य एवं वेदेति
रहस्यमविकल्पो ह्ययमात्माऽद्वितीयत्वादविकल्पो
ह्ययमोङ्कारोऽद्वितीयत्वादेव चिन्मयो ह्ययमोङ्कार-
स्तस्मात्परमेश्वर एवैकमेव तद्भवत्यविकल्पोऽपि
नात्र काचन भिदास्ति नैव तत्र काचन भिदास्त्यत्र
हि भिदामिव मन्यमानः शतधा सहस्रधा भिन्नो
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति तदेतदद्वयं स्वप्रकाशं
महानन्दमात्माइवैतदमृतमभयमेतद्ब्रह्माभयं
वै ब्रह्माभयं हि वै ब्रह्म भवति य एवं वेदेति
रहस्यम्॥
इत्यष्टमः खण्डः॥८॥
देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन्निममेव नो
भगवन्नोङ्कारमात्मानमुपदिशेति
तथेत्युपद्रष्टानुमन्तैष आत्मा
नृसिंहश्चिद्रूप एवाविकारो ह्युपलब्धः
सर्वस्य सर्वत्र न ह्यस्ति द्वैतसिद्धिरात्मैव
सिद्धोऽद्वितीयो मायया ह्यन्यदिव स वा एष
आत्मा पर एषैव सर्वं तथाहि प्रज्ञेनैषा
विद्या जगत्सर्वमात्मा परमात्मैव
स्वप्रकाशोऽप्यविषयज्ञानत्वाज्जानन्नेव
ह्यन्यत्रान्यन्न विजानात्यनुभुतेर्माया च
तमोरूपानुभूतिस्तदेतज्जडं मोहात्मकम-
नन्तमिदं रूपस्यास्य व्यञ्जिका नित्यनिवृत्तापि
मूढैरात्मेव दृष्टास्य सत्त्वमसत्त्वं च
दर्शयति सिद्धत्वासिद्धत्वाभ्यां स्वतन्त्रा-
स्वतन्त्रत्वने सैषा वटबीजसामान्यवदनेक-
वटशक्तिरेकैव तद्यथा वटबीजसामन्यमेक-
मनेकान्स्वाव्यतिरिक्तान्वटान्सबीजानुत्पाद्य तत्र
तत्र पूर्णं सत्तिष्ठत्येवमेवैषा माया
स्वाव्यतिरिक्तानि पूर्णानि क्षेत्राणि दर्शयित्वा
जीवेशावभासेन करोति माया चाविद्या च
स्वयमेव भवति सैषा चित्रा सुदृढा
बह्वङ्कुरा स्वयं गुणभिन्नाङ्कुरेष्वपि
गुणभिन्ना सर्वत्र ब्रह्मविष्णुशिवरूपिणी
चैतन्यदीप्ता तस्मादात्मन एव त्रैविध्यं
सर्वत्र योनित्वमभिमन्ता जीवो नियन्तेश्वरः
सर्वाहंमानी हिरण्यगर्भस्त्रिरूप ईश्वर-
वद्व्यक्तचैतन्यःसर्वगो ह्येष ईश्वरः
क्रियाज्ञानात्मा सर्वं सर्वमयं सर्वे जीवाः
सर्वमयाः सर्वास्ववस्थासु तथाप्यल्पाः
स वा एष भूतानिन्द्रियाणि विराजं देवताः
कोशांश्च सृष्ट्वा प्रविश्यामूढो
मूढ इव व्यवहरन्नास्ते माययैव तस्मादद्वय
एवायमात्मा सन्मात्रो नित्यः शुद्धो बुद्धः
सत्यो मुक्तो निरञ्जनो विभुरद्वयानन्दः परः
प्रत्यगेकरसः प्रमाणैरेतैरवगतः सत्तामात्रं
हीदं सर्वं सदेव पुरस्तात्सिद्धं हि ब्रह्म न
ह्यत्र किञ्चानुभूयते नाविद्यानुभवात्मा
न स्वप्रकाशे सर्वसाक्षिण्यविक्रियेऽद्वये
पश्यतेहापि सन्मात्रमसदन्यत्सत्यं हीत्थं
पुरस्तादयोनि स्वात्मस्थमानन्दचिद्धनं
सिद्धं ह्यसिद्धं तद्विष्णुरीशानो ब्रह्मान्यदपि
सर्वं सर्वगतं सर्वमत एव शुद्धोऽबाध्यस्वरूपो
बुद्धः सुखस्वरूप आत्मा न ह्येतन्निरात्मकमपि
नात्मा पुरतो हि सिद्धो न हीदं सर्वं कदाचिदात्मा
हि स्वमहिमस्थो निरपेक्ष एक एव साक्षी स्वप्रकाशः
किं तन्नित्यमात्मात्र ह्येव न विचिकित्समेतद्धीदं
सर्वं साधयति द्रष्टा द्रष्टुः साक्ष्यविक्रियः
सिद्धो निरवद्यो बाह्याभ्यन्तरवीक्षणात्सुविस्फुटतमः
स परताद्ब्रूतैष दृष्टोऽदृष्टोऽव्यवहार्योऽप्यल्पो
नाल्पः साक्ष्यविशेषोऽनन्योऽसुखदुःखोऽद्वयः
परमात्मा सर्वज्ञोऽनन्तोऽभिन्नोऽद्वयः सर्वदा
संवित्तिर्मायया नासंवित्तिः स्वप्रकाशे यूयमेव
दृष्टाः किमद्वयेन द्वितीयमेव न यूयमेव
ब्रूह्येव भगवन्निति देवा ऊचुर्यूयमेव दृश्यते
चेन्नात्मज्ञा असङ्गो ह्ययमात्मातो यूयमेव
स्वप्रकाशा इदं हि सत्संविन्मयत्वाद्यूयमेव
नेति होचुर्हन्तासङ्गा वयमिति होचुः कथं
पश्यन्तीति होवाच न वयं विद्म इति होचुस्ततो
यूयमेव स्वप्रकाशा इति होवाच न च
सत्संविन्मया एतौ हि पुरस्तात्सुविभातमव्यवहार्य-
मेवाद्वयं ज्ञातो नैष विज्ञातो विदिताविदितात्पर
इति होचुः स होवाच तद्वा एतद्ब्रह्माद्वयं
ब्रह्मत्वान्नित्यं शुद्धं बुद्धं मुक्तं सत्यं
सूक्ष्मं परिपूर्णमद्वयं सदानन्दचिन्मात्र-
मात्मैवाव्यवहार्यं केन च तत्तदेतदात्मान-
मोमित्यपश्यन्तः पश्यत तदेतत्सत्यमात्मा
ब्रह्मैव ब्रह्मात्मैवात्र ह्येव न विचिकित्स्यमित्यों
सत्यं तदेतत्पण्डिता एव पश्यन्त्येतद्ध्यशब्द-
मस्पर्शमरूपमरसमगन्धमवक्तव्यमन-
दातव्यमगन्तव्यमविसर्जयितव्यमनानन्दयितव्य-
ममन्तव्यमबोद्धव्यममनहङ्कर्तयितव्यम-
चेतयितव्यमप्राणयितव्यमनपानयितव्यम-
व्यानयितव्यमनुदानयितव्यमसमानयितव्यम-
निन्द्रियमविषयमकरणमलक्षणमसङ्गम-
गुणमविक्रियमव्यपदेश्यमसत्त्वमरस्कम-
तमस्कममायमभयमप्यौपनिषदमेव
सुविभातं सकृद्विभातं पुरतोऽस्मात्सर्वस्मा-
त्सुविभातमद्वयं पश्यत हंसः सोऽहमिति स
होवाच किमेष दृष्टोऽदृष्टो वेति दृष्टो
विदिताविदितात्पर इति होचुः क्वैषा कथमिति होचुः
किं तेन न किंचनेति होचुर्यूयमेवाश्चर्यरूपा
इति होवाच न चेत्याहुरोमित्यनुजानीध्वं ब्रूतैनमिति
ज्ञातोऽज्ञातश्चेति होचुर्नचैनमिति होचुरिति
ब्रूतैवैवमात्मसिद्धमिति होवाच पश्याम
एव भगवो न च वयं पश्यामो नैव वयं वक्तुं
शक्नुमो नमस्तेऽस्तु भगवन् प्रसीदेति होचुर्न
भेतव्यं पृच्छतेति होवाच क्वैषनुज्ञेत्येष
एवात्मेति होवाच ते होचुर्नमस्तुभ्यं वयं त इति ह
प्रजापतिर्देवाननु शशासानुशशासेति॥
तदेष श्लोकः॥
ओतमोतेन जानीयादनुज्ञातारमान्तरम्।
अनुज्ञामद्वयं लब्ध्वा उपद्रष्टारमाव्रजेत्॥
इति नवमः खण्डः॥९॥

ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः।
भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः।
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवाँसस्तनूभिः।
व्यशेम देवहितं यदायुः।
ॐ स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः।
स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः।
स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः।
स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥
इति नृसिंहोत्तरतापिन्युपनिषत्समाप्ता॥
॥ नृसिंहतापिन्युपनिषत् ॥
ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवाँसस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः ॥
स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।
स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
॥ प्रथमोऽपनिषत् ॥
ॐ आपो वा इदमासन् सलिलमेव । स प्रजापतिरेकः पुष्करपर्णे समभवत् । तस्यान्तर्मनसि कामः समवर्तत इदं सृजेयमिति । तस्माद्यत्पुरुषो मनसाभिगच्छति तद्वाचा वदति तत्कर्मणा करोति । तदेषभ्यनूक्ता – कामस्तदग्रे समवर्तताधि मनसो रेतः प्रथमं यदासीत् । सतो बन्धुमसति निरविन्दन्हृदि प्रतीष्या कवयो मनीषेति उपैनं तदुपनमति यत्कामो भवति य एवं वेद ॥ १ ॥
स तपोऽतप्यत स तपस्तप्त्वा स एतं मन्त्रराजं नारसिंहमानुष्टुभमपश्यत्तेन वै सर्वमिदमसृजत यदिदं किञ्च । तस्मात्सर्वमानुष्टुभमित्याचक्षते यदिदं किञ्च । अनुष्टुभो वा इमानि भूतानि जायन्ते । अनुष्टुभा जातानि जीवन्ति । अनुष्टुभं प्रयन्त्यभिसंविशन्ति तस्यैषा भवति अनुष्टुप्प्रथमा भवति अनुष्टुबुत्तमा भवति वाग्वा अनुष्टुप् वाचैव प्रयन्ति वाचोद्यन्ति परमा वा एषा छन्दसां यदनुष्टुबिति ॥ २ ॥
ससागरां सपर्वतां सप्तद्वीपां वसुन्धरां तत्साम्नः प्रथमं पादं जानीयात् । यक्षगन्धर्वाप्सरोगणसेवितमन्तरिक्षं तत्साम्नो द्वितीतयं पादं जानीयाद्वसुरुद्रादित्यैः सर्वैर्देवैः सेवितं दिवं तत्साम्नस्तृतीयं पादं जानीयात् । ब्रह्मस्वरूपं निरञ्जनं परमं व्योमकं तत्साम्नश्चतुर्थं पादं जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ ३ ॥
ऋग्यजुःसामाथर्वाणश्चत्वारो वेदाः साङ्गाः सशाखाश्चत्वारः पादा भवन्ति ॥ ४ ॥
किं ध्यानं किं दैवतं कान्यङ्गानि कानि दैवतानि किं छन्दः क ऋषिरिति ॥ ५ ॥
स होवाच प्रजापतिः स यो ह वै सावित्र्यस्याष्टाक्षरं पदं श्रियाभिषिक्तं तत्साम्नोऽङ्गं वेद श्रिया हैवाभिषिच्यते । सर्वे वेदाः प्रणवादिकास्तं प्रणवं तत्साम्नोऽङ्गं वेद स त्रींल्लोकाञ्जयति चतुर्विंशत्यक्षरा महालक्ष्मीर्यजुस्तत्साम्नोऽङ्गं वेद स आयुर्यशःकीर्तिज्ञानैश्वैर्यवान्भवति । तस्मादिदं साङ्गं साम जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ ६ ॥
सावित्रीं प्रणवं यजुर्लक्ष्मीं स्त्रीशूद्राय नेच्छन्ति । द्वात्रिंशदक्षरं साम जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति । सावित्रीं लक्ष्मीं यजुः प्रणवं यदि जानीयात् स्त्री शूद्रः स मृतोऽधो गच्छति तस्मात्सर्वदा नाचष्टे यद्याचष्टे स आचार्यस्तेनैव स मृतोऽधो गच्छति ॥ ७ ॥
स होवाच प्रजापतिः अग्निर्वै देवा इदं सर्वं विश्वा भूतानि प्राणा वा इन्द्रियाणि पशवोऽन्नमभृतं सम्राट् स्वराड्विराट् तत्साम्नः प्रथमं पादं जानीयात् । ऋग्यजुःसामाथर्वरूपः सूर्योऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषस्तत्साम्नो द्वितीयं पादं जानीयात् । य ओषधीनां प्रभुर्भवति ताराधिपतिः सोमस्तत्साम्नस्तृतीयं पादं जानीयात् । स ब्रह्मा स शिवः स हरिः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट् तत्साम्नश्चतुर्थं पादं जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ ८ ॥
उग्रं प्रथमस्याद्यं ज्वलं द्वितीयस्याद्यं नृसिंहं तृतीयस्याद्यं मृत्युं चतुर्थस्याद्यं साम जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति । तस्मादिदं साम यत्र कुत्रचिन्नाचष्टे यदि दातुमपेक्षते पुत्राय शुश्रूषवे दास्यत्यन्यस्मै शिष्याय वा चेति ॥ ९ ॥
क्षीरोदार्णवशायिनं नृकेसरिविग्रहं योगिध्येयं परं पदं साम जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ १० ॥
वीरं प्रथमास्याद्यार्ध्यान्त्यं तं स द्वितीयस्याद्यार्ध्यान्त्यं हं भी तृतीयस्याद्यार्ध्यान्त्यं मृत्युं चतुर्थस्याद्यार्ध्यान्त्यं साम तु जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति । तस्मादिदं साम येन केनचिदाचार्यमुखेन यो जानीते स तेनैव शरीरेण संसारान्मुच्यते मोचयति मुमुक्षुर्भवति । जपात्तेनैव शरीरेण देवतादर्शनं करोति तस्मादिदमेव मुख्यद्वारं कलौ नान्येषां भवति तस्मादिदं साङ्गं साम जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ ११ ॥
ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम् । ऊर्ध्वरेतं विरूपाक्षं शङ्करं नीललोहितम् । उमापतिः पशुपतिः पिनाकी ह्यमितद्युतिः । ईशानः सर्वविद्यानामीश्वरः सर्वभूतानां ब्रह्माधिपतिर्ब्रह्मणोऽधिपतिर्यो वै यजुर्वेदवाच्यस्त्वं साम जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ १२ ॥
महाप्रथमान्तार्धस्याद्यन्तवतो द्वितीयान्तार्धस्याद्यं षणं तृतीयान्तार्धस्याद्यं नाम चतुर्थान्तर्धस्याद्यं साम जानीयाद्यॊ जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति । तस्मादिदं साम सच्चिदानन्दमयं परं ब्रह्म तमेववंविद्वानमृत इह भवति तस्मादिदं साङ्गं साम जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ १३ ॥
विश्वसृज एतेन वै विश्वमिदमसृजन्त यद्विश्वमसृजन्त तस्माद्विश्वसृजो विश्वमेनाननु प्रजायते ब्रह्मणः सलोकतां सार्ष्टितां सायुज्यं यान्ति तस्मादिदं साङ्गं साम जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ १४ ॥
विष्णुं प्रथमान्त्यं मुखं द्वितीयान्त्यं भद्रं तृतीयान्त्यं म्यहं चतुर्थ्यान्तं साम जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति । योऽसौ यदिदं किञ्चात्मनि ब्रह्मण्येवानुष्टुभं जानीयाद्यो जानीते सॊऽमृतत्वं च गच्छति ॥ य इहैव स्थातुमपेक्षते तस्मै सर्वैश्वैर्यं ददाति । यत्र कुत्रापि म्रियते देहान्ते देवः परमं ब्रह्म तारकं व्याचष्टे येनासावमृतीभूत्वा सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ १५ ॥
तस्मादिदं साममध्यगं जपति तस्मादिदं सामाङ्गं प्रजापतिस्तस्मादिदं सामाङ्गं प्रजापतिर्य एवं वेदेति महोपनिषत् । य एतां महोपनिषदं वेद स कृतपुरश्चरणो महाविष्णुर्भवति महाविष्णुर्भवति ॥ १६ ॥
॥ द्वितीयॊऽपनिषत् ॥
देवा ह वै मृत्योः पाप्मभ्यः संसाराच्च बिभीयुस्ते प्रजापतिमुपाधावंस्तेभ्य एतं मन्त्रराजं नारसिंहमानुष्टुभं प्रायच्छत्तेन वै ते मृत्युमजयन् पाप्मानं चातरन्संसारं चातरंस्तस्माद्यो मृत्योः पाप्मभ्यः संसाराच्च बिभीयात्स एतं मन्त्रराजं नारसिंहमानुष्टुभं प्रतिगृह्णीयात्स मृत्युं तरति स पाप्मानं तरति स संसारं तरति ॥ १ ॥
तस्य ह वै प्रणवस्य या पूर्वा मात्रा पृथिव्यकारः स ऋग्भिर्ऋग्वेदो ब्रह्मा वसवो गायत्री गार्हपत्यः सा साम्नः प्रथमः पादो भवति । द्वितीयान्तरिक्षं स उकारः स यजुभिर्यजुर्वेदो विष्णुरुद्रास्त्रिष्टुब्दक्षिणाग्निः सा साम्नो द्वितीयः पादो भवति । तृतीया द्यौः स मकारः स सामभिः सामवेदो रुद्रा आदित्या जगत्याहवनीयः सा साम्नस्तृतीयः पादो भवति । यावसानेऽस्य चतुर्थ्यर्धमात्रा स सोमलोक ओङ्कारः सोऽथर्वणैर्मन्त्रैरथर्ववेदः संवर्तकोऽग्निर्मरुतो विराडेकर्षिर्भास्वती स्मृता सा साम्नश्चतुर्थः पादो भवति ॥ २ ॥
अष्टाक्षरः प्रथमः पादो भवत्यष्टाक्षरास्त्रयः पादा भवन्त्येवं द्वात्रिंशदक्षराणि संपद्यन्ते द्वात्रिंशदक्षरा वा अनुष्टुब्भवत्यनुष्टुभा सर्वमिदं सृष्टमनुष्टुभा सर्वमुपसंहृतम् ॥ ३ ॥
तस्य हैतस्य पञ्चाङ्गानि भवन्ति चत्वारः पादाश्चत्वाराङ्गानि भवन्ति सप्रणवं सर्वं पञ्चमं भवति हृदयाय नमः शिरसे स्वाहा शिखायै वषट् कवचाय हुं अस्त्राय फडिति प्रथमं प्रथमेन संयुज्यते द्वितीयं द्वितीयेन तृतीयं तृतीयेन चतुर्थं चतुर्थेन पञ्चमं पञ्चमेन व्यतिषजति व्यतिषिक्ता वा इमे लोकास्तस्माद्व्यतिषिक्तान्यङ्गानि भवन्ति ॥ ४ ॥
ओमित्येतदक्षरमिदं सर्वं तस्मात्प्रत्यक्षरमुभयत ओङ्कारो भवति । अक्षराणां न्यासमुपदिशन्ति ब्रह्मवादिनः ॥ ५ ॥
तस्य ह वा उग्रं प्रथमं स्थानं जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति वीरं द्वितीयं स्थानं महाविष्णुं तृतीयं स्थानं ज्वलन्तं चतुर्थं स्थानं सर्वतोमुखं पञ्चमं स्थानं नृसिंहं षष्ठं स्थानं भीषणं सप्तमं स्थानं भद्रमष्टमं स्थानं मृत्युमृत्युं नवमं स्थानं नमामि दशमं स्थानममेकादशं स्थानं जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ ६ ॥
एकादशपदा वा अनुष्टुब्भवत्यनुष्टुभा सर्वमिदं सृष्टमनुष्टुभा सर्वमिदमुपसंहृतं तस्मात्सर्वानुष्टुभं जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ ७ ॥
देव ह वै प्रजापतिमब्रुवन्नथ कस्मादुच्यत उग्रमिति । स होवाच प्रजापतिर्यस्मात्स्वमहिम्ना सर्वांल्लोकान्सर्वान्देवान्सर्वानात्मनः सर्वाणि भूतान्युद्गृह्णात्यजस्रं सृजति विसृजति वासयत्त्युद्ग्राह्यत उद्गृह्यते स्तुहि श्रुतं गर्तसदं युवानं मृगं न भीममुपहन्त्रुमुग्रम् । मृडा जरित्रे रुद्रस्तवानो अन्यन्ते अस्मन्निवपन्तु सेनाः तस्मादुच्यत उग्रमिति ॥ ८ ॥
अथ कस्मादुच्यते वीरमिति । यस्मात्स्वमहिम्ना सर्वांल्लोकान्सर्वान्देवान्सर्वानात्मनः सर्वाणि भूतानि विरमति विरामयत्यजस्रं सृजति विसृजति वासयति । यतो वीरः कर्मण्यः सुदृक्षो युक्तग्राव जायते देवकामस्तस्मादुच्यते वीरमिति ॥ ९ ॥
अथ कस्मादुच्यते महाविष्णुमिति । यस्मात्स्वमहिम्ना सर्वांल्लोकान्सर्वान्देवान्सर्वानात्मनः सर्वाणि भूतानि व्याप्नोति व्यापयति स्नेहो यथा पललपिण्डं शान्तमूलमोतं प्रोतमनुव्यासं व्यतिषिक्तो व्यापयते । यस्मान्न जातः परो अन्यो अस्ति य आविवेश भुवनानि विश्वा । प्रजापतिः प्रजया संविदानः त्रीणि ज्योतींषि सचते स षोडषीं तस्मादुच्यते महाविष्णुमिति ॥ १० ॥
अथ कस्मादुच्यते ज्वलन्तमिति । यस्मात्स्वमहिम्ना सर्वांल्लोकान्सर्वान्देवान्सर्वानात्मनः सर्वाणि भूतानि स्वतेजसा ज्वलति ज्वालयति ज्वाल्यते ज्वालयते । सविता प्रसविता दीप्तो दीपयन्दीप्यमानः ज्वलञ्ज्वलिता तपन्वितपन्त्संतपन्रोचनो रोचमानः शोभनः शोभमानः कल्याणस्तस्मादुच्यते ज्वलन्तमिति ॥ ११ ॥
अथ कस्मादुच्यते सर्वतोमुखमिति । यस्मात्स्वमहिम्ना सर्वांल्लोकान्सर्वान्देवान्सर्वानात्मनः सर्वाणि भूतानि स्वयमनिन्द्रियोऽपि सर्वतः पश्यति सर्वतः शृणोति सर्वतो गच्छति सर्वत आदत्ते सर्वगः सर्वगतस्तिष्ठति । एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः । यमप्येति भुवनं सांपराये नमामि तमहं सर्वतोमुखमिति तस्मादुच्यते सर्वतोमुखमिति ॥ १२ ॥
अथ कस्मादुच्यते नृसिंहमिति । यस्मात्सर्वेषां भूतानां ना वीर्यतमः श्रेष्ठतमश्च सिंहो वीर्यतमः श्रेष्ठतमश्च । तस्मान्नृसिंह आसीत्परमेश्वरो जगद्धितं वा एतद्रूपं यदक्षरं भवति । प्रतद्विष्णुस्तवते वीर्याय मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा । तस्मादुच्यते नृसिंहमिति ॥ १३ ॥
अथ कस्मादुच्यते भीषणमिति । यस्माद्भीषणं यस्य रूपं दृष्ट्वा सर्वे लोकाः सर्वे देवाः सर्वाणि भूतानि भीत्या पलायन्ते स्वयं यतः कुतश्च न बिभेति । भीषास्मत्द्वातः पवते भीषोदेति सूर्यः । भीषास्मादग्निश्चेन्द्रस्य मृत्युर्धावति पञ्चम इति तस्मादुच्यते भीषणमिति ॥ १४ ॥
अथ कस्मादुच्यते भद्रमिति । यस्मात्स्वयं भद्रो भूत्वा सर्वदा भद्रं ददाति । रोचनो रोचमानः शोभनः शोभमानः कल्याणः । भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः । स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवाँसस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः । तस्मादुच्यते भद्रमिति ॥ १५ ॥
अथ कस्मादुच्यते मृत्युमृत्युमिति । यस्मात्स्वमहिम्ना स्वभक्तानां स्मृत एव मृत्युमपमृत्युं च मारयति । य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः । यस्य छायामृतं यो मृत्युमृत्युः कस्मै देवाय हविषा विधेम तस्मादुच्यते मृत्युमृत्युमिति ॥ १६ ॥
अथ कस्मादुच्यते नमामीति । यस्माद्यं सर्वे देवा नमन्ति मुमुक्षवो ब्रह्मवादिनश्च । प्र नूनं ब्रह्मणस्पतिर्मन्त्रं वदत्युक्थ्यं यस्मिन्निन्द्रो वरुणो मित्रो अर्यमा देवा ओकांसि चक्रिरे तस्मादुच्यते नमामीति ॥ १७ ॥
अथ कस्मादुच्यतेऽहमिति । अहमस्मि प्रथमजा ऋतस्य पूर्वं देवेभ्यो अमृतस्य नाभिः । यो मा ददाति स इ देवमावाः अहमन्नमन्नमदन्तमद्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवां सुवर्णज्योतिर्य एवं वेदेति महोपनिषत् ॥ ४ ॥
॥ तृतीयोऽपनिषत् ॥
देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन्नानुष्टुभस्य मन्त्रराजस्य नारसिंहस्य शक्तिं बीजं नो ब्रूहि भगवन्निति ॥ १ ॥
स होवाच प्रजापतिर्माया वा एषा नारसिंही सर्वमिदं सृजति सर्वमिदं रक्षति सर्वमिदं संहरति । तस्मान्मायामेतां शक्तिं विद्याद्य एतां मायां शक्तिं वेद स पाप्मानं तरति स मृत्युं तरति स संसारं तरति सोऽमृतत्वं च गच्छति महतीं श्रियमश्नुते ॥ २ ॥
मीमांसन्ते ब्रह्मवादिनो ह्रस्वा दीर्घा प्लुता चेति । यदि ह्रस्वा भवति सर्वं पाप्मानं दहत्यमृतत्वं च गच्छति यदि दीर्घा भवति महतीं श्रियमाप्नोत्यमृतत्वं च गच्छति यदि प्लुता भवति ज्ञानवान्भवत्यमृतत्वं च गच्छति ॥ ३ ॥
तदेतदृषिणोक्तं निदर्शनं स ईं पाहि य ऋजीषी तरुत्रः श्रियं लक्ष्मीमौपलामम्बिकां गां षष्ठीं च यामिन्द्रसेनेत्युदाहुः तां विद्यां ब्रह्मयोनिं सरूपामीहायुषे शरणमहं प्रपद्ये ॥ ४ ॥
सर्वेषां वा एतद्भूतानामाकाशः परायणं सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्याकाशादेव जायन्त आकाशादेव जातानि जीवन्त्याकाशं प्रयत्यभिसंविशन्ति तस्मादाकाशं बीजं विद्यात् ॥ ५ ॥
तदेतदृषिणोक्तं निदर्शनं हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोत वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् । नृषद्वरसदृतसद्व्योमसदब्जागोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् । य एवं वेदेति महोपनिषत् ॥ ६ ॥
॥ चतुर्थोऽपनिषत् ॥
देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन्ननुष्टुभस्य मन्त्रराजस्य नारसिंहस्याङ्गमन्त्रान्नो ब्रूहि भगव इति ॥ १ ॥
स होवाच प्रजापतिः प्रणवं सावित्रीं यजुर्लक्ष्मीं नृसिंहगायत्रीमित्यङ्गानि जानीयाद्यो जानीते सोऽमृतत्वं च गच्छति ॥ २ ॥
ओमित्येतदक्षरमिदं सर्वं तस्योपव्याख्यानं भूतं भवद्भविष्यदिति सर्वमोङ्कार एव यच्चान्यत्त्रिकालातीतं तदप्योङ्कार एव । सर्वं ह्येतद्ब्रह्मायमात्मा ब्रह्म सोऽयमात्मा चतुष्पात् ॥ ३ ॥
जागरितस्थानो बहिःप्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुग्वैश्वानरः प्रथमः पादः ॥ ४ ॥
स्वप्नस्थानोऽन्तःप्रज्ञः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः प्रविविक्तभुक्तैजसो द्वितीयः पादः ॥ ५ ॥
यत्र सुप्तो न कञ्चन कामं कामयते न कञ्चन स्वप्नं पश्यति तत्सुषुप्तम् । सुषुप्तस्थान एकीभूतः प्रज्ञानघन एकानन्दमयो ह्यानन्दभुक् चेतोमुखः प्राज्ञस्तृतीयो पादः । एष सर्वेश्वर एष सर्वज्ञ एषोऽन्तर्याम्येष योनिः सर्वस्य प्रभवाप्ययौ हि भूतानाम् ॥ ६ ॥
नान्तःप्रज्ञं न बहिःप्रज्ञं नोभयतःप्रज्ञं न प्रज्ञं नाप्रज्ञं न प्रज्ञानघनमदृष्टमव्यवहार्यमग्राह्यमलक्षणमचिन्त्यमव्यपदेश्यमैकात्म्यप्रत्ययसारं प्रपञ्चोपशमं शान्तं शिवमद्वैतं चतुर्थं मन्यन्ते स आत्मा स विज्ञेयः ॥ ७ ॥
अथ सावित्री गायत्र्या यजुषा प्रोक्ता तया सर्वमिदं व्याप्तं घृणिरिति द्वे अक्षरे सूर्य इति त्रीणि आदित्य इति त्रीणि । एतद्वै सावित्रस्याष्टाक्षरं पदं श्रियाभिषिक्तं य एवं वेद श्रिया हैवाभिषिच्यते ॥ ८ ॥
तदेतदृचाभ्युक्तम् ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्यस्मिन्देवा अधिविश्वे निषेदुः। यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समासत इति ॥ ९ ॥
न ह वा एतस्यर्चा न यजुषा न साम्नार्थोऽस्ति यः सावित्रं वेदेति ॥ १० ॥
ॐ भूर्लक्ष्मीर्भुवर्लक्ष्मीः स्वर्लक्ष्मीः कालकर्णी तन्नो महालक्ष्मीः प्रचोदयात् इत्येषा वै महालक्ष्मीर्यजुर्गायत्री चतुर्विंशत्यक्षरा भवति ॥ ११ ॥
गायत्री वा इदं सर्वं यदिदं किञ्च तस्माद्य एतां महालक्ष्मीं याजुषीं वेद महतीं श्रियमश्नुते ॥ १२ ॥
ॐ नृसिंहाय विद्महे वज्रनखाय धीमहि । तन्नः सिंहः प्रचोदयात् इत्येषा वै नृसिंहगायत्री देवानां वेदानां निदानं भवति य एवं वेद निदानवान्भवति ॥ १३ ॥
देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन्नथ कैर्मन्त्रैः स्तुतो देवः प्रीतो भवति स्वात्मानं दर्शयति तन्नो ब्रूहि भगवन्निति ॥ १४ ॥
स होवाच प्रजापतिः । ॐ यो ह वै नृसिंहो देवो भगवान्यश्च ब्रह्मा बूर्भुवः स्वस्तस्मै वै नमो नमः ॥ १ ॥ [ यथा प्रथममन्त्रोक्तावाद्यन्तौ तथा सर्वमन्त्रेषु द्रष्टव्यौ ]
…….यश्च विष्णुः……. ॥ २ ॥
…….यश्च महेश्वरः……. ॥ ३ ॥
…….यश्च पुरुषः……. ॥ ४ ॥
…….यश्चेश्वरः……. ॥ ५ ॥
…….या सरस्वती……. ॥ ६ ॥
…….या श्रीः……. ॥ ७ ॥
…….या गौरी……. ॥ ८ ॥
…….या प्रकृतिः……. ॥ ९ ॥
…….या विद्या……. ॥ १० ॥
…….यश्चोङ्कारः……. ॥ ११ ॥
…….याशतस्रोऽर्धमात्राः……. ॥ १२ ॥
…….ये वेदाः साङ्गाः सशाखाः सेतिहासाः……. ॥ १३ ॥
…….ये च पञ्चाग्नयः……. ॥ १४ ॥
…….याः सप्त महाव्याहृतयः……. ॥ १५ ॥
…….ये चाष्टौ लोकपालाः……. ॥ १६ ॥
…….ये चाष्टौ वसवः……. ॥ १७ ॥
…….ये चैकादश रुद्राः……. ॥ १८ ॥
…….ये च द्वादशादित्याः……. ॥ १९ ॥
…….ये चाष्टौ ग्रहाः……. ॥ २० ॥
…….यानि च पञ्चमहाभूतानि……. ॥ २१ ॥
…….यश्च कालः……. ॥ २२ ॥
…….यश्च मनुः……. ॥ २३ ॥
…….यश्च मृत्युः……. ॥ २४ ॥
…….यश्च यमः……. ॥ २५ ॥
…….यश्चान्तकः……. ॥ २६ ॥
…….यश्च प्राणः……. ॥ २७ ॥
…….यश्च सूर्यः……. ॥ २८ ॥
…….यश्च सोमः……. ॥ २९ ॥
…….यश्च विराट् पुरुषः……. ॥ ३० ॥
…….यश्च जीवः……. ॥ ३१ ॥
…….यच्च सर्वम्……. ॥ ३२ ॥ इति द्वात्रिंशत् इति तान्प्रजापतिरब्रवीदेतैर्मन्त्रैर्नित्यं देवं स्तुवध्वम् ॥ १५ ॥
ततो देवः प्रीतो भवति स्वात्मानं दर्शयति तस्माद्य एतैर्मन्त्रैर्नित्यं देवं स्तौति स देवं पश्यति सोऽमृतत्वं च गच्छति य एवं वेदेति महोपनिषत् ॥ १६ ॥
॥ पञ्चमोऽपनिषत् ॥
देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन्नानुष्टुभस्य मन्त्रराजस्य नारसिंहस्य महाचक्रं नाम चक्रं नो ब्रूहि भगव इति सार्वकामिकं मोक्षद्वारं उद्योगिन उपदिशन्ति ॥ १ ॥
स होवाच प्रजापतिः षडक्षरं वा एतत्सुदर्शनं महाचक्रं तस्मात्षडरं भवति षट्पत्रं चक्रं भवति षड्वा ऋतव ऋतुभिः संमितं भवति मध्ये नाभिर्भवति नाभ्यां वा एतेऽराः प्रतिष्ठिता मायया एतत्सर्वं वेष्टितं भवति नात्मानं माया स्पृशति तस्मान्मायया बहिर्वेष्टितं भवति ॥ २ ॥
अथाष्टारमष्टपत्रं चक्रं भवत्यष्टाक्षरा वै गायत्री गायत्र्या संमितं भवति बहिर्मायया वेष्टितं भवति क्षेत्रं क्षेत्रं वै मायैषा सम्पद्यते ॥ ३ ॥
अथ द्वादशारं द्वादशपत्रं चक्रं भवति द्वादशाक्षरा वै जगती जगत्या संमितं भवति बहिर्मायया वेष्टितं भवति ॥ ४ ॥
अथ षोडशारं षोडशपत्रं चक्रं भवति षोडशकालो वै पुरुषः पुरुष एवेदं सर्वं पुरुषेण संमितं भवति मायया बहिर्वेष्टितं भवति ॥ ५ ॥
अथ द्वात्रिंशदरं द्वात्रिंशत्पत्रं चक्रं भवति द्वात्रिंशदक्षरा वा अनुष्टुब्भवत्यनुष्टुभा सर्वमिदं भवति बहिर्मायया वेष्टितं भवति ॥ ६ ॥
अरैर्वा एतत्सुबद्धं भवति वेदा वा एते अराः पत्रैर्वा एतत्सर्वतः परिक्रामति छन्दांसि वै पत्राणि ॥ ७ ॥
एतत्सुदर्शनं महाचक्रं तस्य मध्ये नाभ्यां तारकं यदक्षरं नारसिंहमेकाक्षरं तद्भवति षट्सु पत्रेषु षडक्षरं सुदर्शनं भवत्यष्टसु पत्रेष्वष्टाक्षरं नारायणं भवति द्वादशसु पत्रेषु द्वादशाक्षरं वासुदेवं भवति । षोडशसु पत्रेषु मातृकाद्याः सबिन्दुकाः षोडश स्वरा भवन्ति । द्वात्रिंशत्सु पत्रेषु द्वात्रिंशदक्षरं मन्त्रराजं नारसिंहमानुष्टुभं भवति । तद्वा एतत्सुदर्शनं नाम चक्रं सार्वकामिकं मोक्षद्वारमृङ्मयं यजुर्मयं साममयं ब्रह्ममयममृतमयं भवति । तस्य पुरस्ताद्वसव आसते रुद्रा दक्षिणत आदित्याः पश्चाद्विश्वेदेवा उत्तरतो ब्रह्मविष्णुमहेश्वरा नाभ्यां सूर्याचन्द्रमसौ पार्श्वयोः ॥ ८ ॥
तदेतदृचाभ्युक्तम् ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्यस्मिन्देवा अधिविश्वे निषेदुः । यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समासत इति ॥ ९ ॥
तदेतत्सुदर्शनं महाचक्रे बालो वा युवा वा वेद स महान्भवति स गुरुः सर्वेषां मन्त्राणामुपदेष्टा भवत्यनुष्टुभा होमं कुर्यादनुष्टुभार्चनं कुर्यात्तदेतद्रक्षोघ्नं मृत्युतारकं गुरुणा लब्धं कण्ठे बाहौ शिखायां वा बध्नीत सप्तद्वीपवती भूमिर्दक्षिणार्थं नावकल्पते तस्माच्छ्रद्धया यां काञ्चिद्गां दद्यात्सा दक्षिणा भवति ॥ १० ॥
देवा ह वै प्रजापतिमब्रुवन्नानुष्टुभस्य मन्त्रराजस्य नारसिंहस्य फलं नो ब्रूहि भगव इति ॥ ११ ॥
स होवाच प्रजापतिर्य एतं मन्त्रराजं नारसिंहमानुष्टुभं नित्यमधीते सोऽग्नोपूतो भवति स वायुपूतो भवति स आदित्यपूतो भवति स सोमपूतो भवति स सत्यपूतो भवति स ब्रह्मपूतो भवति स विष्णुपूतो भवति स रुद्रपूतो भवति स देवपूतो भवति । स सर्वपूतो भवति स सर्वपूतो भवति ॥ १२ ॥
य एतं मन्त्रराजं नारसिंहमानुष्टुभं नित्यमधीते स मृत्युं तरति स पाप्मानं तरति स ब्रह्महत्यां तरति स भ्रूणहत्यां तरति स वीरहत्यां तरति स सर्वहत्यां तरति स संसारं तरति स सर्वं तरति स सर्वं तरति ॥ १३ ॥
य एतं मन्त्रराजं नारसिंहमानुष्टुभं नित्यमधीते सोऽग्निं स्तम्भयति स वायुं स्तम्भयति स आदित्यं स्तम्भयति स स्तोमं स्तम्भयति स उदकं स्तम्भयति स सर्वान्देवांस्तम्भयति स सर्वान्ग्रहांस्तम्भयति स विषं स्तम्भयति स विषं स्तम्भयति ॥ १४ ॥
य एतं मन्त्रराजं नारसिंहमानुष्टुभं नित्यमधीते स देवानाकर्षयति स यक्षानाकर्षयति स नागानाकर्षयति स ग्रहानाकर्षयति स मनुष्यानाकर्षयति स सर्वानाकर्षयति स सर्वानाकर्षयति ॥ १५ ॥
य एतं मन्त्रराजं नारसिंहमानुष्टुभं नित्यमधीते स भूर्लोकं जयति स भुवर्लोकं जयति स स्वर्लोकं जयति स महर्लोकं जयति स जनोलोकं जयति स तपोलोकं जयति स सत्यलोकं जयति स सर्वांल्लोकाञ्जयति स सर्वांल्लोकाञ्जयति ॥ १६ ॥
य एतं मन्त्रराजमानुष्टुभं नित्यमधीते सोऽग्निष्टोमेन यजते स उक्थ्येन यजते स षोडशिना यजते स वाजपेयेन यजते सोऽतिरात्रेण यजते सोऽप्तोर्यामेण यजते सोऽश्वमेधेन यजते स सर्वैः क्रतुभिर्यजते स सर्वैः क्रतुभिर्यजते ॥ १७ ॥
य एतं मन्त्रराजं नारसिंहमानुष्टुभं नित्यमधीते स ऋचोऽधीते स यजूंष्यधीते स सामान्यधीते सोऽथर्वणमधीते सोऽङ्गिरसमधीते स शाखा अधीते स पुराणान्यधीते स कल्पानधीते स गाथामधीते स नाराशंसीरधीते स प्रणवमधीते यः प्रणवमधीते स सर्वमधीते स सर्वमधीते ॥ १८ ॥
अनुपनीतशतमेकमेकेनोपनीतेन तत्सममुपनीतशतमेकमेकेन गृहस्थेन तत्समं गृहस्थशतमेकमेकेन वानप्रस्थेन तत्समं वानप्रस्थशतमेकमेकेन यतिना तत्समं यतीनां तु शतं पूर्णमेकमेकेन रुद्रजापकेन तत्समं रुद्रजापकशतमेकमेकेनाथर्वशिरः शिखाध्यापकेन तत्सममथर्वशिरः शिखाध्यापकशतमेकमेकेन तापनीयोपनिषदध्यापकेन तत्समं तापनीयोपनिषदध्यापकशतमेकमेकेन मन्त्रराजध्यापकेन तत्समम् ॥ १९ ॥
तद्वा एतत्परमं धाम मन्त्रराजाध्यापकस्य यत्र न सूर्यस्तपति यत्र न वायुर्वाति यत्र न चन्द्रमा भाति यत्र न नक्षत्राणि भान्ति यत्र नाग्निर्दहति यत्र न मृत्युः प्रविशति यत्र न दुःखं सदानन्दं परमानन्दं शान्तं शाश्वतं सदाशिवं ब्रह्मादिवन्दितं योगिध्येयं परमं पदं यत्र गत्वा न निवर्तन्ते योगिनः ॥ २० ॥
तदेतदृचाभ्युक्तम् तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम् । तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदम् । तदेतन्निष्कामस्य भवति तदेतन्निष्कामस्य भवति य एवं वेदेति महोपनिषत् ॥ २१ ॥
ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवाँसस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः ॥
स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।
स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

॥ इति नृसिंहपूर्वतापिन्युपनिषत्समाप्ता ॥
भगवान् नृसिंह को नमस्कार
तप्तस्वर्णसवर्णघूर्णदतिरूक्षाक्षं सटाकेसर-
प्रोत्कम्पप्रनिकुम्बिताम्बरमहो जीयात्तवेदं वपुः |
व्यात्तव्याप्तमहादरीसखमुखं खड्गोग्रवल्गन्महा-
जिह्वानिर्गमदृश्यमानसुमहादंष्ट्रायुगोड्डामरम् ||
उत्सर्पद्वलिभङ्गभीषणहनुं ह्वस्वस्थवीयस्तर-
ग्रीवं पीवरदोश्शतोद्गतनखक्रूरांशुदूरोल्बणम् |
व्योमोल्लङ्घिघनाघनोपमघनप्रध्वाननिर्द्धावित-
स्पर्द्धालुप्रकरं नमामि भवतस्तन्नारसिंहं वपुः ||
अहो ! जिसके तपे हुए स्वर्ण के समान पीले तथा अत्यन्त रुखे नेत्र चंचल हो रहे थे और सटाके बाल ऊपर उठे हुए हिल रहे थे, जिनसे गगनतल आच्छादित हो रहा था, जिसका मुख खुली हुई एक विस्तृत महती गुफा-सदृश था, जिसकी खड्ग के समान तीखी महान् जिह्वा मुख के बाहर लपलपा रही थी और जो दृश्यमान दो महान् दाढ़ों से अत्यन्त भीषण लग रहा था, आपके उस दिव्य विग्रह की जय हो ।
अट्टहास करते तथा जँभाई लेते समय ऊपर उठनेवाली वलिभंगिमा से जिसके जबड़े बड़े भयंकर लग रहे थे, जिसकी गरदन नाटी तथा मोटी थी, जिसके सैंकड़ों मोटे-मोटे हाथ थे, जिसके नखों की क्रूर किरणों से वह अतिशय भयावना लग रहा था, जो आकाश को लाँघनेवाले सजल जलधर के गर्जन-सदृश अत्यन्त भयानक गर्जना से शत्रुसमूहों को खदेड़ देनेवाला था, आपके उस नृसिंह-शरीर को मैं नमस्कार करता हूँ ।
(श्रीनायणीयम्)
*********मंत्रः विकटनृसिंहकवचम् *******************
श्री नृसिंहाय नमः । ॐ अस्य श्री नृसिंहमन्त्रस्य प्रहराऋषिः । शिरसि । अनुष्टुभ् छन्दः मुखे ।
जीवो बीजं ह्रदि । अनन्तशक्तिः नाभौ । परमात्मा कीलकम् गुह्ये । श्रीनृसिंहदेवता प्रीत्यर्थे जप विनियोगः ।
शत्रुहानिपरोमोक्षमर्थदिव्य न संशयः । अथदिग्बंधः । पूर्वेनृसिंह रक्षेश्च ईशान्ये उग्ररुपकम् ।
उत्तरे वज्रको रक्षेत् वायव्यांच महाबले । पश्चिमे विकटो रक्षेत् नैऋत्यां अग्निरुपकम् ।
उत्तरे वज्रको रक्षेत् वायव्यांच महाबले । पश्चिमे विकटो रक्षेत् नैऋत्यां अग्निरुपकम् ।
दक्षिणे रौद्र रक्षेच्च घोररुपंच अग्नेय्याम् । ऊर्ध्व रक्षेन्महाकाली अधस्ताद्दैत्यमर्दनः ।
एताभ्यो दशदिग्भ्यश्च सर्वं रक्षेत् नृसिंहकः । ॐ क्रीं छुं नृं नृं र्हींग र्हींथ रुं रुं स्वाहा ॥
ॐ नृसिंहायनमः । ॐ वज्ररुपाय नमः । ॐ कालरुपाय नमः । ॐ दुष्टमर्दनायनमः ।
ॐ शत्रुचूर्णाय नमः । ॐ भवहारणाय नमः । ॐ शोकहराय नमः । ॐ नरकेसरी वुं हुं हं फट् स्वाहा ।
इति दिग्बंधनमन्त्रः ।
ॐ छुं छुं नृं नृं रुं रुं स्वाहा । ॐ वुं वुं वुं दिग्भ्यः स्वाहा । नृसिंहाय नमः ।
ॐ र्हंद र्हं। र्हंर नृसिंहांय नमः । अथ न्याः । ॐ अं ऊं अंगुष्ठाभ्यां नमः ।
ॐ नृं नृं नृं तर्जनीभ्यां नमः । ॐ रां रां रां मध्यमाभ्यां नमः । ॐ श्रां श्रां श्रां अनामिकाभ्यां नमः ।
ॐ ईं ईं कनिष्ठिकाभ्यां नमः । ॐ भ्रां भ्रां भ्रां करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ।
ॐ व्रां व्रां व्रां ह्रदयाय नमः । र्हां् र्हां् र्हां् शिरसे स्वाहा । ॐ क्लीं क्लीं क्लीं शिखायै वौषट् ।
ॐ ग्रां ज्रां ज्रां कवचाय हुम् । ॐ श्रीं श्रीं श्रीं नेत्रत्रयायै वौषट् । ॐ आं आं अस्त्राय फट् ।
अथ नमस्कृत्य ।
ॐ नृसिंहकालाय कालरुपघोराय च । नमो नृसिंहदेवाय कारुण्याय नमो नमः ।
ॐ रां उग्राय नमः । ॐ धारकाय उग्राय उग्ररुपाय । ॐ ऊं धारणाय नमः ।
ॐ बिभीषणभद्राय नमो नमः । करालाय नमः । ॐ वज्ररुपाय नमः । ॐ ॐ ॐ ॐ काररुपाय नमः ।
ॐ ज्वालारुपाय नमः । ॐ परब्रह्मतो नृं रां रां रां नृसिंहाय सिंहरुपाय नमोनमः ।
ॐ नरकेसरी रां रां खं भीं नृसिंहाय नमः । अकारः सर्व संराजतु विश्वेशी विश्वपूजितो ।
ॐ विश्वेश्वराय नमः । ॐ र्होंी स्त्रां स्त्रां स्त्रां सर्वदेवेश्वरी निरालम्बनिरंजननिर्गुणसर्वश्वैव तस्मै नमस्ते ।
ॐ रुं रुं रुं नृसिंहाय नमः । ॐ औं उग्राय उग्ररुपाय उग्रधराय ते नमः ।
ॐ भ्यां भ्यां विभीषणाय नमस्ते नमस्ते । भद्राय भद्र रुपाय भवकराय ते नमो नमः ।
ॐ व्रां व्रां व्रां वज्रदेहाय वज्रतुण्डाय नमो भव वज्राय वज्रनखाय नमः ।
ॐ र्हांे र्हांण र्हांम हरित क्लीं क्लीं विष सर्वदुष्टानां च मर्दनं दैत्यापिशाचाय अन्याश्च महाबलाय नमः ।
ॐ र्लींे र्लींण लृं कामनार्थं कलिकालाय नमस्ते कामरुपिणे ।
ॐ ज्रां ज्रां ज्रां ज्रां सर्वजगन्नाथ जगन्महीदाता जग्न्महिमा जगव्यापिने देव तस्मै नमो नमः ।
ॐ श्री श्रीं श्री श्रीधर सर्वेश्वर श्रीनिवासिने । ॐ आं आं आं अनन्ताय अनन्तरुपाय विश्वरुपाय नमः ।
नमस्ते विश्वव्यापिणे । इति स्तुतिः । ॐ विकटाय नमः । ॐ उग्ररुपाय नमः स्वाहा ।
ॐ श्रीनृसिंहाय उद्विघ्नाय विकटोग्रतपसे लोभमोहविवर्जितं त्रिगुणरहितं उच्चाटनभ्रमितं सर्वमायाविमुक्तं सिंह रागविवर्जित विकटोग्र – नृसिंह नरकेसरी ॥
ॐ रां रां रां रां रां र्हंस र्हंत क्षीं क्षीं धुं धुं फट् स्वाहा ॥
इति श्री महानृसिंहमन्त्रकवच सम्पूर्णमस्तु । शुभमस्तु । नृसिंहार्पणमस्तु ॥

1……….श्रीलक्ष्मीनृसिंहमन्त्राराधनम्
श्री गणेशाय नमः । श्री लक्ष्मीनृसिंहाय नमः । श्री गुरुचरचकमलेभ्यो नमः ।
आचम्य प्राणायामः । देशकालौ संकीर्त्य । सुमुखश्चेत्यादि एवंगुणाविशेषणविशिष्टायां पुण्यतिथौ । मम समस्तपापक्षयार्थं । श्रीलक्ष्मीनृसिंहदेवता प्रीत्यर्थं लक्ष्मीनृसिंहमन्त्राराधनमहं करिष्ये । तदंग भूशुद्धि भूतशुद्धि प्राणप्रतिष्ठा अन्तर्मातृका बहिर्मातृका न्यासादिकं करिष्ये ।
इति संकल्प्य । भूशुद्धयादिकं कृत्वा । ॐ भद्रंकर्णेभिः इति । ॐ स्वस्तिन इन्द्रो वृ . ।
इति जपित्वा ।
ॐ र्हींप . अं आं इं ईं उं ऊं ऋं ऋं लृं लृं एं ऐं ओं औं अं अ कं खं गं घं ङ् ‍ चं छं जं झं ञ् ‍ टं ठं डं ढं णं तं थं दं धं नं पं फं बं भं मं यं रं लं वं शं षं सं हं ळं क्षं श्रीं ॐ ॥
हंसगायत्रीमन्त्रः ॥
ॐ हंस हंसाय धीमही । तन्नो हंसः प्रचोदयात् ॥ इति हंसगायत्रीमन्त्रः ॥ गणपतिमन्त्रः ।
ॐ र्हींत श्रीं क्लीं ग्लौं गं गणपतये वर वरद सिद्धिगणपतये स्वाहा ॥ सूर्य मन्त्रः । ॐ श्रीं घृणिः सूर्यदिव्यो ॥
दुर्गामन्त्रः ॥
ॐ र्हींत भुवनेश्वर्यै नमः ॥
आसुरी मन्त्रः । ॐ नमः कटुके कटुके पत्रे आसुरी रक्तवाससे ॥ अथर्वर्णस्य दुहित्रे घोरकर्मणिकारके ॥ नृसिंहस्यप्रस्थितस्य गतिं भज उपविष्टस्य भगं भज शयितस्य मनो भज प्रबुद्धस्य ह्रदयं भज भज भज भज भज भज भज भज भज तावभ्दज यावन्मे वशमानय स्वाहा ॥
अन्न्पूर्णे मन्त्रः ॥
ॐ र्हींज श्रीं क्लीं नमो भगवती माहेश्वरी अन्नपूर्णे स्वाहा ॥
महालक्ष्मी मन्त्रः ॥
ॐ श्रीं र्हींर क्लीं कां सों स्मितां हिरण्य प्राकारामार्द्रां ज्वलन्तीं तृप्तां तपर्यन्तीं पद्मेस्थितां पद्मवर्णां ताम् इहोपह्रये श्रियं क्लीं र्हींज श्री ॐ ॥
बकुलीवागीश्वरी मन्त्रः ॥
ॐ ऐं ओष्ठापिधाना नकुली दन्तै परिवृत्तपविः ॥ क्लीं सवस्यैवाच ईशाना चारु मामिह वादयेत् ।
धारणा सरस्वती मन्त्रः ॥ ॐ ऐं नमो ब्रह्मणे धारणं मे अस्त्वनिराकरनं धारयिता भूयांसं क्लीं कर्णयोः श्रुतुंमाच्योद्वं ममानुष्य ॐ सौः ॥ ओष्ठपिधाना नकुली दन्तैः परिवृतापविः सर्वस्यै वाच ईशाना चारु बीज रहितम् ॥ ॐ नमो ब्रह्मणे धारणं मे अस्त्व निराकरणं धारयिता भूयासं कर्णयोः श्रुतं माच्या द्वं ममामुष्य ॥ ओष्ठपिधाना नकुली दन्तैः परिवृत्ता पविः सर्वस्यै वाच ईशाना चारुमामिहवादयेत् । वद वद वागवादिनी स्वाहा ॥
ॐ र्हींि बगलामुखी मन्त्रः ।
ॐ ह्रीं बगलामुखि सर्वदुष्टानां वाचं मुखं स्तम्भय जिव्हा कीलय बुद्धि विनाशय ह्रीं स्वाहा ॥ ॐ श्रीं र्हींम क्लीं महालक्ष्मी कमलधारिणीं सिंहवाहिन्यै स्वाहा ॥ ॐ ऐं र्हींै क्लीं त्रीं ॐ फट् चामुण्डायै विच्चै नवार्णवमन्त्रः । ॐ र्हींम त्रीं ॐ फट्। दक्षिणकाली ॥ ॐ क्रीं क्रीं क्रीं ऊं हूं र्हींा दक्षिण कालिके क्रीं क्रीं क्रीं हूं हूं र्हींं बगलामुखि आवेशय आवेशय आं र्हीं् क्रों ब्रह्मास्त्ररुपिणि एह्येहि आं ह्रीं क्रों ममह्रदये चिरं तिष्ठ तिष्ठ शीघ्रासिद्धिप्रदत्रिपुरा मन्त्रः ॥ ऐं ऐं सौः क्लीं क्लीं ऐं ऐं क्लीं सौः अस्य
श्री शिव शिवमन्त्रः ॥
ॐ नमः शिवाय ॥
शिवाष्टाक्षर मन्त्रः ॥ ॐ र्हींा र्हींत नमः शिवाय ॥ दक्षिणमूर्तयेमह्यं मेधां प्रज्ञां प्रयच्छ स्वाहा ॥
महामृत्युंजय मन्त्रः ॥
ॐ हौं ॐ जूं ॐ सः ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐत्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् ॥ उर्वारुकमिवबन्धनान्मृत्योर्मुक्षी यमामृतात् ॥ ॐ स्वः ॐ भुवः ॐ स्वःॐ मः ॐ जूं ॐ हौं ॐ ॥ राममन्त्रः ॥
ॐ रां रामाय नमः । ओं श्रीं सीतायै स्वाहा ॥ ॐ र्हींक नमो अंजनेयाय महाबलाय स्वाहा ॥
इति हनुमन्मन्त्रः ॥
अथ कृष्णमन्त्रः ॥
ॐ क्लीं कृष्णाय गोविन्दाय गोपीजनवल्लभाय स्वाहा ॥
सन्तान गोपालमन्त्रः ॥
ॐ क्लीं देवकीसुत गोविंन्दायवासुदेवजगत्पते । देहि मे नयं कृष्ण त्वामंह शरणागतः ।
लक्ष्मीव्यंकटेश मन्त्रः ॥
ओं क्रीं श्रीं ऐं श्रीं क्रीं श्रीनिवासाय लक्ष्मी व्यंकटेशाय नमः ।
नारायण मन्त्रः ॥
ॐ नमो नारायणाय ॥
वासुदेव मन्त्रः ।
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ॥ ॐ सं सोमाय नमः ॥ ॐ रं अग्नेय स्वाहा ।
यजुर्लक्ष्मीः मन्त्रः
ॐ भूर्लक्ष्मीः सुवःकालकर्णितं नो लक्ष्मीः प्रचोदयात् । ॐ अस्य श्री लक्ष्मीनृसिंहेकाक्षर मन्त्रस्य अत्रिऋषिः गायत्री छन्दः ॐ श्रीं लक्ष्मी नृसिंहः परमात्मादेवता ॐ क्ष्रौं बीजम् । ओं शक्तिः कीलकम् । श्रीलक्ष्मीनृसिंहप्रसादसिध्यर्थं जपेविनियोगः । ॐ अत्रये ऋषये नमः शिरसि गायत्री छंदसे नमः मुखे ॐ लक्ष्मीनृसिंहदेवयायै नमः ह्रदये । ॐ क्ष्रों बीजाय नमः नाभौ पादयोः ॥ औंशक्तये नमः गुह्ये । रं कीलकाय नमः पादयोः ॐ श्रां ध्रीं तर्जनीभ्यां नमः । ॐ श्रं क्षं मध्यमाभ्यां नमः । ॐ श्रां क्ष्राअंगुष्ठाभ्यां नमः । ॐ श्री क्ष्रीं तर्जनीभ्यां नमः । ॐ श्रं क्ष्रं मध्यामाभ्यां नमः । ॐ श्रैं क्ष्रैं अनामिकाभ्यां नमः । ॐ श्रौं क्ष्रौं कनिष्ठिकाभ्यां नमः । ॐ श्रः क्ष्रः करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः । मूलेन त्रिर्व्यापकं कुर्यात् ॥ अथध्यानम् । ॐ सत्यज्ञानमुखस्वरुपममलं क्षीरब्धिमध्यस्थलीम् । योगारुढमतिप्रसन्नवदनं भूषासहस्त्रोज्वलम् । त्र्यक्षंचक्रपिनाक साभायव्रान्बिभ्राणमर्कछविम् । छत्राभूत फणीन्द्रमिन्दुधवलं लक्ष्मीनृसिंह भजे ॥ पृथिव्यात्मकं गधं कल्पयामीति पंचपूजा ॥ पद्म चक्र पिनाक बाण शाङर्गवरद अभयश्री वत्स कौस्तुभ श्रीस्तु पदकः वनमाला त्रिनेत्र सिंहास्य चन्द्रमौली नीलकण्ठ मुकुट मुद्राष्टादशका तथा १८ ॐ क्ष्रौं श्री ॐ ॥ जपान्ते न्यासध्यानमुद्रादि कुर्यात् गुह्याति ॥ मम समस्तपापक्षयार्थं श्री लक्ष्मीनृसिंहदेवता प्रीत्यर्थं सामराज मन्त्राराधनं करिष्ये ॥ ओं ई हं उग्रं वीरं महाविष्णु आत्मतत्त्वं शोधयामि स्वाहा ॥ ओं ज्वलन्तं सर्वतो मुखं विधातत्त्वं शोधयामि स्वाहा ॥ ॐ नृसिंह भीषणाभं प्रलक्ष्मीनृसिंह तत्त्वं शोधयामि स्वाहा ॥ ॐ मृत्युमृत्युं नमाम्यहं सर्वतत्त्वं शोधयामि स्वाहा । ॐ मृत्युमृत्यु नमाम्यहं सर्वतत्वं शोधयामि स्वाहा । अस्याः सामिविथायाः विधि ब्रह्मऋषिः अनुष्टुप् ‌ छन्दः श्री लक्ष्मीनृसिंहः परमात्मादेवता । नृ इति दुष्टं कीलकं आद्या जगन्मूल प्रकृतिः शक्तिः तदधिष्ठितः पुरुषः परमात्मा बीजं बुद्धि र्द्वितीया शक्तिः प्रत्यगात्मा द्वितीयं बीजं अमृतपूरिणी मध्यवर्तिनो मूलाधारादारब्रह्मपर्यन्तं सुषुन्मानाडी तृतीयाशक्तिः तत्सहचरोदानवायुः तृतीयं बीजम् ॥ ईं चक्षुर्वै शक्तिः र्हें् चतुर्थं बीजम् । परब्रह्म तत्त्वं परमात्मा क्षेत्रम् । शुक्लो वर्णः उदासस्वरः श्रीलक्ष्मीनृसिंह प्रसाद सिध्यर्थं जपे विनियोगः ॥ विधये ब्रह्मणे ऋषोत्तमः शिरसि अनुष्टुभ् छन्दसे नमः मुखे श्रीलक्ष्मीनृसिंह परमात्मा देवतायै नमः ह्रदये इति दुष्टे कीलकाय नमः नाभौ ॥ आद्या जगन्मूलप्रकृतशक्तये नमः दक्षांशे ॥ तदधिष्ठितपुरुषपरमात्माबीजाय नमः ॥ वामांशे ॥ बुद्धिर्द्वतीया शक्तये नमः । दक्षांशे प्रत्यगात्मा द्वितीयबीजाय नमः ॥ वामांशे ॥ अमृतपूरणी मध्यवर्तिनी मूलाधारादारभ्य ब्रह्मारन्ध्रपर्यंतं नाडी तृतीया शक्तये नमः दक्षांशे प्रत्यगात्मा द्वितीयबीजाय नमः । वामांशे । अमृतपूरणी मध्यवर्तिनी मूलाधारादारभ्य ब्रह्मारन्ध्रपर्यंतं सुषुम्नानाडी तृतीयशक्तये नमः । दक्षांशे तत्सहचर उदानवायुः तृतीयबीजाय नमः दक्षांशे हं चतुर्थबीजाय नमः वामांशे ऊं चतुर्थशक्तये नमः दक्षांशे हं चतुर्थबीजाय नमः वामांशे ईं चतुर्थशक्तये नमः दक्षांशे हं चतुर्थबीजाय नमः वामांशे परब्रह्म तत्त्वं परमात्मा देवता क्षेत्रं शुक्लो वर्णः उदान्त स्वरः ॥ ॐ ईं हं उग्रवीरं महाविष्णुं अंशुक्लवर्णाय आनंदात्मने अंगुष्ठाभ्यां नमः ॐ ईं हं ज्वलन्तं सर्वतोमुखं श्रीं घृणिः सूर्योदित्यों कृष्णवर्णाय प्रियात्मने तर्जनीभ्यां नमः । ओं ई हं नृसिंह भीषण भद्रं भूर्लक्ष्मीः सुवंकालकर्णितन्नो लक्ष्मीः प्रचोदयात् मं पिंगलवर्णाय ज्योतिरात्मने मध्यमाभ्यां नमः । ॐ ईं हं मृत्युमृत्युं नमाम्यहं नृसिंहाय विद्महे वज्र नरवायधीमहि तन्नो नारसिंहः प्रचोदयात् हेमवर्णाय मायात्मने अनामिकाभ्यां नमः ॐ ईं हं उग्रवीरं महाविष्णुं ज्वलन्तं सर्वतो मुखम् ॥ नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं नमाम्यहम् ॥ सहरस्त्रार ऊं फट् सर्वर्णाय अस्त्राय फट् । मूलेन त्रिव्यापकं कुर्यात् ॥
इति पंचागन्यासः ॥
अथध्यानम् ॥
ऊर्ध्वधोभोगसंस्थाखिलमखिलमहा चक्रनाभिस्थदुग्धा । कूपारातोगतश्रीं सुरतरुविलसत् काननें श्वेत संज्ञे ॥
द्वीपे प्रासाद मध्यालस उपसिलसंशेष भोगे सभोगे । श्रीं क्ष्रौं बीजस्वरुपे सकलसुरनुते भूतये श्रीनृसिंहः ॥१॥
अरुण कनकवर्णं नीलकण्ठं त्रिनेत्रं रथचरण पिनाकाभीत्यभीष्टा गृहश्च ॥ अमृतलहरि गौरे शेषभोगेशयानं प्रणमत शशिचूडं योगरुढं नृसिंहम् ॥२॥
अं लं पृथिव्यात्मने गन्धन्मात्रात्मने प्रकृत्यानन्दात्मने क्षीरोदार्णवशायिने सर्वदेवमयाय मंगलेश्वराय श्री लक्ष्मीनृसिंहाय गन्धं कल्पयामि ॥
ॐ हं आकाशात्मने शब्दतन्मात्रात्मने प्रकृत्या त्वगिन्द्रियात्मने प्रकृत्यानंदात्मने क्षीरोदार्णवशायिने सर्वदेवाय श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय पुष्पं कल्पयामि ॥
ॐ यं वाखात्मनेस्पर्शतन्मात्रात्मने घ्राणेन्द्रियात्मने प्रकृत्या धूपं कल्पयामि ॥
ॐ रं अग्न्यात्मने रुपतन्मात्राय चक्षुरिन्द्रियात्मने प्रकृत्या दीपं कल्पयामि ॥
ॐ जलात्मने रसतन्मात्रात्मने रसनेन्द्रियात्मने क्षीरो नैवेध्यं कल्पयामि ॥
ओं सं सर्वात्मने प्रकृत्यानन्दात्मने ताम्बूलं कल्पयामि ॥
अनया पूजया श्री लक्ष्मी नृसिंहः प्रीयताम् । अंजलिर्वदनं वन्दनं मुष्टी ३ प्रधानं च ४ चपेटिका ॥
तर्जन्या स्फोटनं चैवशंख चक्रगदाब्जकम् । पाशांकुशौ च दंष्ट्राश्रीवत्सकौस्तुभम् ॥
लक्ष्मीर्योनिस्तभा धेनुः वरदाभय हस्तकैः ॥ कर्णौच मुद्राश्च वैष्णव्या द्वात्रिशंत् संख्यका तथा ॥३२॥
मालां सम्पूज्य ॥ माले माले महामाये सर्वशक्तिसमन्विते ।
चतुर्वर्ग न्वयि न्यस्य तस्मान्मे सिद्धिदा भव ॥
इति मालां नमस्कृत्य जपेत् ३०० जपान्ते न्यास ध्यानमुद्राः प्रदर्श्य प्रणवावृत्तिं कुर्यात् ॥
अस्य श्री बाला त्रिपुरसुंदरीमन्त्रस्य दक्षिणामूर्तिऋषिः पंङि‌क्ल छन्दः श्री बालत्रिपुरा देवता ऐं बीजं क्लीं शक्तिः सौः कीलकम् ।
मम श्री बाला त्रिपुराप्रीत्यर्थं जपे विनियोगः।
ऐं अंगुष्ठाभ्यां क्लीं तर्जनीभ्यां सौः मध्यामाभ्यां ऐ अनामिकाभ्यां क्लीं कनिष्ठकाभ्यां सौः करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ।
एवं ह्रदयादि मूलेन त्रिर्व्यापकं कृत्वा ॥
बालार्कमण्डलाभासां चतुर्बाहुं त्रिलोचनाम् । पाशांकुशं शंखश्चापं धारयन्तां शिवां भजे इतिध्यानम् ॥
अरुणकिरणचालैः रंजिताशावकाशा । विधृतजपवटीका फुल्लकल्हारसंस्था ॥
निवसतु ह्रदिबाला नित्यकल्याणशीला । इतरवरकराढ्या पुस्तकामीति हस्ता ॥
इति जपेत् ॥
ओं अस्याः पंचदश्यायाः ब्रह्मविद्यायाः श्रीविद्यायाः दक्षिणामूर्तिऋषिः पंक्ली छन्दः श्री महात्रिपुर सुन्दरीदेवी देवता॥
कलह र्हींः बीजम् । हसकहल र्हीं् शक्तिः । सकल र्हींन कीलकम् ।
ॐ श्री ब्रह्मविद्या महात्रिपुरसुन्दरी प्रसादसिध्यर्थं जपे विनियोगः । दक्षिणा मूर्तिऋषये नमः शिरसि।
पंक्लिछन्दसे नमः मुखे । ॐ श्री महात्रिपुर सुंदरी देवतायै नमः ह्रदये ।
ॐ क ए ई ल र्हींर बीजाय नमः । ह म क ह ल र्हींे शक्तये नमः गुह्ये ।
सकल र्हींः कीलकाय नमः पादयोः ॥ ॐ मूलेन करशुद्धिं कुर्यात् ।
ॐ क ए ई ल र्हींर अंगुष्ठभ्यां नमः । ह म क ह ल र्हींी तर्जनी सकल र्हीं॥ मध्यमाभ्यां नमः ।
क ए ई ल र्हींी अनामिकाभ्या नमः । ह स क ह ल र्हींे कनिष्ठिकाभ्यां नमः ।
सकल र्हींः करतलकरपृष्ठा भ्यां नमः । एवं ह्रदयादि न्यासः । मूलेन त्रिर्व्यापकं कुर्यात् ।
अथध्यानाम् ।
बालार्कायुततेजसां त्रिनयनां रक्तांबरोल्हासिनीम् । सर्वालंकृतराजमानवपुषां बालोडुराट् शेखराम् ।
हस्तैः पाशशृणिं धनुः सुमशरां पाशं मुदा बिभ्रतीम् । श्रीचक्रस्थित सुन्दरीं त्रिजगतां आधारभूतां भजे ॥३॥
ध्यायेत् पद्मासनस्थां विकसित वदनां पद्मपत्रायताक्षीम् ।
हेमभां पीतवासां करकलितलस्‌हेमवामां वरांगी । सर्वालंकारभूषा सततभयदां भक्तिनम्रां भवानीम् ॥
श्रीविद्यां शान्तमूर्तिं सकलसुरनतां सर्वसंपत्प्रदात्रीम् ॥ ध्यायेत परशिवांकस्थां पाशांकुशनधनुःशरम् ।
भासमानां चतुर्बाहुंमरुणांशुकांम् । बालार्कमण्डललाभासां चतुर्बाहुं त्रिलोचनाम् । पाशांकुश शराश्चापां धारयन्तीं शिवां भजे ॥४॥
लं पृथिव्यात्मकं श्री महात्रिपुरसुन्दर्यै गन्धं कल्पयामि ।
ॐ हं आकाशात्मकं श्री महात्रिपुरसुन्दर्यै पुष्पं कल्पयामि ।
यं वायव्यात्मकं श्री महात्रिपुर सुन्दर्यै धूपं कल्पयामि ।
वं अमृतात्मकं श्री महात्रिपुरसुन्दर्यै नमः नैवेद्यं कल्पयामि स्वाहा ॥
संक्षोभभद्रवर्णां आकर्षवश्यां उन्मादमहाकुशखेचरीं बीजमुद्रायोनिमुद्राः प्रदर्श्य ॥
माले माले ॥ जपान्ते षङ्ंागध्यानादिके कृत्वा । गुह्यातिगुह्यागोप्त्री त्वं गृहाणास्मत्कृंत जपम् ॥
सिद्धिर्भवतु ते देवी त्वत्प्रसादात् त्वयि स्थितिः ।
श्री महात्रिपुरसुन्दरीदेवी पंचदशी जपाख्येन कर्मणा श्री महात्रिपुरसुन्दरीदेवी प्रीयताम् ॐ अस्य श्री षोडशाक्षरी राजराजेश्वरी ब्रह्मविद्या महात्रिपुर सुन्दरी महामन्त्रस्य दक्षिणामूर्तिऋषिः पङि‌क्त छन्दः श्री राजराजेश्वरी ब्रह्माविद्या महात्रिपुरसुंदरी देवी देवता ॥
ऐं बीजं क्लीं शक्तिः सौः कीलकं श्री राजराजेश्वरी ब्रह्मविद्या महात्रिपुरसुन्दरी प्रसाद सिध्यर्थं जपे विनियोः दक्षिणामूर्तये नमः शिरसि पङि‌क्तछन्दसे नमः मुखे ।
श्री राजराजेश्वरीब्रह्माविद्या महात्रिपुरसुंन्दरी देव्यै नमः ह्रदये ।
ऐं बीजाय नमः नाभौ । क्लीं शक्तये नमः गुह्ये सौः कीलकाय नमः पादयोः ॥
मूलेन करशुद्धिं कुर्यात् ॥
ॐ ऐं र्हींम श्रीं क्लीं सौः श्री महात्रिपुरसुन्दरी ऐं सर्वज्ञे शक्तिधाम्ने र्हांि ॐ अंगुष्ठाभ्यां नमः ॐ ऐं र्हींर श्रीं ऐं क्लीं सौः श्री महात्रिपुर सुन्दरी क्लीं नित्यतृप्तिशक्तिधाम्ने र्हींण ॐ तर्जनीभ्यां नमः ॐ ऐं र्हीं् श्रीं ऐं क्लीं सौः श्री महात्रिपुरसुन्दरी सौः अनादिबोध शक्ति धाम्ने हूं ॐ मध्य्माभ्यां नमः ॐ ऐं र्हींम श्रीं ऐं क्लीं सौः श्रीमहात्रिपुरसुन्दरी ऐं शिवस्वतंत्रताशक्तिधाम्ने र्हैंा ॐ अनामिकाभ्यां नमः ॐ ऐं र्हीं् श्रीं ऐं क्लीं सौः श्रीमहात्रिपुरसुन्दरी क्लीं अलुत्पशक्तिधाम्ने र्हौंौ ॐ कनिष्ठाकाभ्यां नमः ॐ ऐं र्हींा ऐं क्लीं सौः श्री महात्रिपुर सुन्दरी सौः अनन्तशक्तिधाम्ने र्हःे ॐ करतल एवं ह्रदयादि मूलेन त्रिव्यापकं कुर्यात् ॥
अथध्यानम् ॥
सकुंकुमविलेपनामिलिकचुम्बकस्तूरिकाम् । समं दहसितेक्षणांस – शरचापपाशांकुशाम् ।
अशेषजनमोहिनेमरुणमाल्यभूषांबराम् । जपाकुसुमभासुरां जपविधौस्मेदंबिकाम् ॥
चतुर्भुजे चन्द्रकलावतंशे । कूचोन्नते कुंकुमरागशोणे ॥ पुंड्रेक्षुपाशांकुशपुष्पबाणान्हस्ते नमस्ते जगदेकमातः ॥२॥
पूर्ववत् पंचोपचारपूजा । संक्षोभाद्रावना आकर्ष । वश्य। उन्माद महांकुश । खेचरी । बीजमुद्रा । योगिमुद्रां प्रदर्श्य ।
माले माले जपान्ते षडंग ध्यानादि मुद्राः प्रदर्श्य । त्वं माले सर्व देवानां पातिदा सुभदा भव ॥
शुभं कुरुष्व मे भद्रे यशोवार्य च सर्वदा ॥ जपं देव्यै समर्प्य ।
गुह्याति ॐ अस्य श्री तुरीया गायत्री मन्त्रस्य अथर्वण पुत्रो विमद ऋषिः गायत्री छन्दः सच्चिदानन्दस्वरुपिणी तुरीया गायत्री देवता ।
ॐ बीजं वेदाः शलयः बिन्दवः कीलकम् ॥
ममचित्तस्थैर्यनिश्चलार्थं गायत्री मन्त्रस्फुरणार्थं तुरीया गायत्रीप्रीत्यर्थं जपे विनियोगः ।
अथर्वणपुत्रोविमदऋषये नमः शिरसे गायत्री छन्दसे नमः मुखे सच्चिदानन्दस्वरुपी तुरीया गायत्रीदेवतायै नमः ह्रदये ॥
ॐ बीजाय नमः नाभौ ॥ वेदाः शक्तये नमः गुह्ये ॥ बिन्दवः कीलकाया नमः पादयोः ॥
ॐ परः अंगुष्ठाय , रजसे तर्जनी असावदों मध्यमा . मां अनामिका प्रीयात् कनिष्ठिका ॐ परोरजसे सावदों ॐ ॐ ॐ ॐ ॐ करतल एवं ह्रदयादि अथध्यानम् ॥
यद्देवासुर पूजितां रुपानिभः सोमार्क तारागणैः । पुन्नागांबुज पुष्पबकुलै व्यासैः सुरैः सेव्यताम् ॥
नित्यं ध्यानसमस्त दीप्तमखिलं कालग्निद्रोपभम् । वत्सं हारकं नमामि सततं पाताल षट्कं मुखम् ॥१॥
ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महःॐ जनःॐ तपः ॐ सत्यम् ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्य धीमहि ॥
धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ ॐ आपोज्योतिरसोऽमृतं ब्रह्म भूर्भुवः स्वरोम् ॥ ॐ परोरजसे सावदों ॐ ॐ ॐ ॐ ॐ इति तुरीया गायत्री ॥
श्री गणेशाय नमः ॥ ॐ नमः शिवाय ॥ ॐ नमो भगवते रुद्राय ॥ ॐ नमः श्लौं तारकाय नमः ।
ॐ श्रीं र्हींः क्लीं ज्वलज्वलामालिने रुद्राय ॥ ॐ ॥ श्री ऐं श्लों भैरवाय मार्तण्डाय स्वाहा ॥
ॐ रुं कं ज्वां भां भैरवाय हुं फट् भैरवाय स्वाहा ॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ॥
ॐ नमो नारायणाय ॥ ॐ हौ हयग्रीवाय ॐ क्लीं कामदेवाय हुं फट् स्वाहा ॥
ॐ नमो सीतावल्लभाय स्वाहा ॥ ॐ श्री जानकीवल्लभाय । ॐ क्लीं श्रीकृष्णाय ।
ॐ श्री गोपीजन वल्लभाय । ॐ हं मार्तण्डाय स्वाहा । ॐ र्हींृ क्लीं किनिकिनि कुहु कुहु जगच्चुक्षुषे स्वाहा ॥
ॐ गं वरदमूर्तये स्वाहा । ॐ श्री शिवानन्दाय स्वाहा । ॐ यीं श्लैं ऐं क्लीं श्रीं दक्षिणामूर्तये स्वाहा ॥
ॐ आं र्हींर त्रिपुरसुंदरी मदन मोहिनी बाले आविश विभव हुं फट् स्वाहा ॥
ॐ ऐं क्लीं सौं र्हांु र्हुं् र्हैय र्हौं् र्हः रीं हु फट् स्वाहा ॥ ॐ क्लीं कामेश्वर्यै स्वाहा ॥
ॐ सत्त्वे योगिविच्च ॥ ॐ गुरुमूर्तये नमः । ॐ हं सः सोहं हंसः ॥ ॐ शिवाय नमः ।
ॐ हं हनुमंताय नमः । ॐ क्लीं टां टां र्खे वीर हनुमंताय सीताशोकहरणाय हुं फट् स्वाहा ॥
ॐ शाङर्गाय सशराय अस्त्रराजाय हुं फट् स्वाहा । ॐ सौं सुवर्णाय स्वाहा ।
ॐ र्हींग र्हौंस मालीदायसहस्तकिरणाय स्वाहा ॥ ॐ नमो भगवते अरुणाय स्वाहा ॥
ॐ नमो भगवत्यै कामदायै पार्वत्यै । स्वाहा ॥ ॐ लं लक्ष्म्यै स्वाहा ॥
ॐ पं परमात्मने नमः स्वाहा ॥
श्री लक्ष्मीनृसिंहाय नमः ।
ॐ नमो भगवते श्री लक्ष्मीनृसिंहाय ज्वाला मालाय दीप्तदंष्ट्राकरालाय ज्वालाग्निनेत्राय
सर्वक्षोघ्नाय सर्वभूतविनाशाय सर्व विषविनाशाय सर्व व्याधिविनाशनाय हन हन दह दह पच पच वध वध बन्ध बन्ध रक्ष रक्ष मां हुं फट् स्वाहा ॥
इति श्री नृसिंहशताक्षर मन्त्रः ॥…………………….
2… श्रीनृसिंह मंत्रराजात्मकम्
श्री गणेशाय नमः ।
श्री लक्ष्मीनृसिंहाय नमः । ब्रह्मोवाच ।
अनेक मन्त्र कोटीशः नृसिंहनाम उच्यते । अन्यो विधि न रक्षायै विषरोग निवारणे ॥१॥
ॐ अस्य श्री लक्ष्मीनृसिंहमन्त्रकवचस्य । ब्रह्मा ऋषिः अनुष्टुभ् छन्दः ऐं कीलकम् ।
श्रीनृसिंहोदेवता ।
मम सर्वरोगानां सर्व देवानां चौरपन्नव्याघ्रवृश्चिकभूतप्रेतापिशाच शाकिनीडीकिनी यंत्रमंत्रानेकनिवारणार्थे नृसिंहराजप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ॥
ॐ क्ष्रों अंगुष्ठाभ्यां नमः ॥ ॐ प्रौं तर्जनीभ्यां नमः ॥ ॐ र्हौंि मध्यमाभ्यां नमः ॥
ॐ र्हैर अनामिकाभ्यां नमः ॥ ॐ वौं कनिष्ठिकाभ्यां नमः ।
ॐ ज्यैं करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ॥ एवं ह्रदयादिन्यासः ।
अथ ध्यानम् । सत्यज्ञानसुखस्वरुपममलक्षीराब्धिमध्यस्थितम् ।
योगारुढ मतिप्रसन्नवदनं भूषासहस्त्रोज्वलम् ॥
त्र्यक्षंचक्रपिनाकसाभयवरान् बिभ्राणमेकच्छविम् ।
छत्रीभूतफणीन्द्रामिन्दुधवलं लक्ष्मीनृसिंहं भजे ॥१॥
ॐ क्ष्रौं प्रौं ह्रौं रौं ब्रौं ज्रौं नमो नृसिंहाय सर्व दुष्टविनाशानाय सर्वजनमोहनाय सर्वराज्यं वश्यं कुरु कुरु स्वाहा ॥
ॐ नमो नृसिंहसिंहाय सिंहाराजाय नरकेशाय नमः ।
ॐ कालाय दंष्ट्राकरालवदनाय उग्राय उग्रवीराय उग्रविकटाय वज्राय वज्रेदेहिने भद्राय भद्रकारिणे ज्रीं र्हींध नृसिंहाय नमः ।
ॐ नृसिंहाय कपिलजटाय अमोदवाचा सत्यं व्रत्यं महोग्र प्रचंडरुपाय सर्वज्ञे रोगाबंध बंध सर्वोग्रहानाबंध सर्वदेवदोषानाबन्ध बन्ध सर्वचोराणाबन्ध बन्ध सर्व व्याघ्रनाबन्ध बन्ध बन्ध सर्वपन्नगानाबन्ध ॥
बन्ध सर्वरृश्चिकानाबन्ध सर्व भूतप्रेतपिशाच – शाकिनिडाकिनि यंत्र मंत्र बन्ध बन्ध किलय किलय मर्दय मर्दय चूर्णय चूर्णय ॐ ऐं ऐं एतां मद्विरोधतां सर्वतो हर हर दह दह मथ मथ पच पच चूर्णय चूर्णय चक्रेण गदया वज्रेण भस्मी कुरु कुरु स्वाहा ॥
ॐ ज्रीं र्हींय नृसिंहाय नमः । इति श्री नृसिंहपुराणे ब्रह्मासावित्रि संवादे नृसिंहमन्त्रराजात्मकं सम्पूर्ण मस्तु ।
श्री लक्ष्मी नृसिंहार्पणमस्तु । …………
3.… श्रीलक्ष्मीनृसिंहमाला मन्त्रः
श्री गणेशाय नमः ।
ॐ अस्य श्री नृसिंहमालामन्त्रय प्रल्हाद ऋषिः गायत्री छन्दः श्रीलक्ष्मीनृसिंहोदेवता स्तम्भोभ्दवमिति बीजम् सृष्टिरक्षनार्थ मिति शक्तिः ।
हिरण्यकशिपु संहरणार्थ संहरणार्थ मितिकीलकं मम श्री लक्ष्मीनृसिंह प्रसाद सिध्यर्थे श्रीनृसिंहमालामन्त्रजपे विनियोगः ॥
ॐ नमो भगवते रौद्ररुपाय पिंगललोचनाय वज्रखाय वज्रदंष्ट्रकराल वदनाय गार्ह्य साहवनीय दक्षिणाग्नि अन्तककरालवक्त्राय ब्रह्मराक्षससंहरणाय प्रल्हादरक्षक स्तम्भोभ्दवाय ॐ र्हींम र्हीं् र्‍हूं र्हैंन र्हौंु र्हः हन हन दह दह घें ३ वज्रनृसिंहाय आत्मरक्षकाय आत्ममन्त्र आत्मयन्त्र आत्मतन्त्र रक्षणाय ॐ र्हां् मितिषट् ।
लं ३ श्री वीरप्रलयकालनृसिंहाय राजभंयोरभयं दुष्टभयं सकलभयं उच्चाटनाय २ ॐ क्लीं क्लीं क्लुं क्लैं क्लौं क्लः वज्रदंष्ट्राय सर्वशत्रून ‌ ब्रह्मग्रहान् पिशाचग्रहान् शाकिनीग्रहान् डाकिनीग्रहान् मारय मारय कीलय छेदय छेदय यद् ‍ मलं छुरय लपमलं छुरय शवमलं छुरय सर्वमलं छुरय हवमलं छुरय ।
ॐ क्लां क्लीं क्लुं क्लैं क्लौं क्लः लं ३ श्री वीर नृसिंहाय इन्द्रादिशं बंधबंध वज्रनखाय अग्निदिशं बन्धबन्ध ज्वालावक्त्राय यमदिशं बन्ध बन्ध करालदंष्ट्राय नैऋतोदिशं बन्धबन्ध पिंगलाक्षाय वरुणदिशं बन्धबन्ध ऊर्ध्वनखायवायव्यदिशं बंधबंधानीलकण्ठाय कुबेरदिशं बंध बंध ज्वलत्केशाय ईशानीं दिशं बंधबंध ।
ऊर्ध्वबहवे ऊर्ध्वदिशं बंधबंध आधाररुपाय पातालदिशं बन्ध बन्ध ।
कनकश्यप संहारणाय आकाशदिशं बन्ध बन्ध उग्रदेहाय अन्तरिक्षदिशं बन्ध बन्ध ।
भक्तजनपालकाय स्तम्भोभ्दवाय सर्वदिशः बन्ध बन्ध । घं ३ घिं ३ घुं ३ घों ३ घौं ३ घः ३ ॥
शाकिनी ग्रहं डाकिनी ग्रहं ब्रह्मराक्षसग्रंह सर्व ग्रहान् बालग्रहं भूतग्रहं प्रेतग्रहं पिशाच ग्रहं ईरकोटयोगग्रहं वैरिग्रहं कालपापग्रहं वध्यवीरग्रहं कूष्माडग्रहं मलभक्षक ग्रहं रक्तदुर्ग स्मशानदुर्गग्रहं कामिनी ग्रहं मोहिनी ग्रहं छेदिग्रहं छिदि ग्रहं श्रोत्रग्रहं मूकंग्रहं ज्वरग्रहं सर्वग्रहं ईश्वरदेवताग्रहं कालभैरवग्रहं वीरभद्रग्रहं अग्निदिक् यमदिक् ग्रहं सर्वदुष्टाग्रहान् नाशय ३ भूतप्रेतापिशाच ग्रहान् नाशय ३ ॥ ब्रह्मराक्षसराक्षस ग्रहान् छेदय ३ सर्व ग्रहान् निर्मूलय ३ ॥
ॐ नमो भगवते वीरनृसिंहाय वीर देवतायै ।
ग्रहं करालग्रहं दुष्टदेवताग्रहं उग्रग्रहं कालभैरवग्रहं रणग्रहं दुर्गग्रहं प्रलयकालग्रहं महाकालग्रहं योगग्रहं भेदग्रहं शंखिनीग्रहं महाबाहुग्रहं इन्द्रदिदेवताग्रहं खण्डय ३ ॥
ॐ नमो नृसिंहाय करालदंष्ट्राय किन्नर किंपुरुषगरुडागर्न्धवसिद्धविद्याधरान् दिशोग्रहान् स्वम्भय ३॥
गदाधराय शंखचक्रशाङ्‌र्गधराय आत्मसंरक्षणाय ।
छेदिन् अनन्तकन्ठ , हिरण्यकश्यपसंहरणाय प्रल्हादवरप्रदाय देवताप्रतिपालकाय रुद्रसखाय रुद्रमुखाय स्तम्भोभ्दवाय नारसिंहाय ज्वालादाहकाला महाबलाय श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय योगावताराय योगपावनाय परान् छेदय ३॥
भार्गवक्षेत्रपीठ भोगानंद सर्वजनग्रथित ब्रह्मरुद्रादिपूजितवज्रनखाय ऋग्यजुः सामार्थर्वणवेद प्रतिपालनाय ऋषिजनवन्दिताय दयाबुधे ॥
लं ३ श्री नृसिंहाय घें ३ कुरु ३ क्षं ३ मां रक्ष ३ हुं हुं फट् स्वाहा ॥
इति श्री लक्ष्मीनृसिंह मालामन्त्रः समात्पः ॥
श्रीमन्लक्ष्मीनृसिंहप्रसादः आगच्छतु इति ॥…………….
4… श्रीलक्ष्मीनृसिंहमाला मन्त्रः
श्रीगणेशाय नमः । अस्य श्रीनृसिंहमाला मंत्रस्य नारदभगवान् ऋषिः । अनुष्टुभ छन्दः ॥
श्री नृसिंहदेवता । आं बीजम् । लं शवित्तः । मेरुकीलकम् । श्रीनृसिंहप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ।
ॐ नमो नृसिंहाय ज्वालामुखाग्निनेत्राय शंखचक्रगदाप्रहस्ताय ।
योगरुपाय हिरण्यकशिपुच्छेदनान्त्रमालाविभूषणाय हन हन दह दह वच वच रक्ष वो नृसिंहाय पूर्वदिशां बंध बंध रौद्ररभसिंहाय दक्षिणदिशां बंध बंध पावननृसिंहाय पश्चिमदिशां बंध बंध दारुणनृसिंहाय उत्तरदिशां बंध बंध ज्वालानृसिंहाय आकाशदिशां बंध बंध लक्ष्मीनृसिंहाय पातालदिशां बंध बंध कः कः कंपय कंपय आवेशय आवेशय अवतारय अवतारय शीघ्रं शीघ्रम् ।
ॐ नमो नारसिंहाय नवकोटिदेवग्रहोच्चाटनाय ।
ॐ नमो नारसिंहाय अष्टकोटिगंधर्व ग्रहोच्चटनाय ।
ॐ नमोनृसिंहाय । सप्तकोटिकिन्नर ग्रहोच्चाटनाय। ॐ नमो नारसिंहाय षट्कोटिशाकिनी – ग्रहोच्चटनाय ।
ॐ नमो नारसिंहाय पंचकोटि पन्नग्रहोच्चटनाय । ॐ नमो नारसिंहाय चतुष्कोटि ब्रह्मराक्षसग्रहोच्चाटनाय ।
ॐ नमो नारसिंहाय द्विकोटिदनुग्रहोच्चाटनाय । ॐ नमो नारसिंहाय एक कोटिग्रहोच्चाटनाय ।
ॐ नमो नारसिंहाय अरिमुरिचोरराक्षसजितिः वारं वारम् । श्रीभय चोरभय व्याधिभय सकल भयकण्टकान् विध्वंसय विध्वंसय ।
शरणागत वज्रपंजराय विश्वह्रदयाय प्रल्हादवरदाय क्ष्रौं श्रीं नृसिंहाय स्वाहा ॥
ॐ नमो नारसिंहाय मुन्दल शंखचक्र गदापद्महस्ताय नीलप्रभांगवर्णाय भीमाय भीषणाय ज्वाला करालभयभाषित श्रीनृसिंहहिरण्यकश्यपवक्षस्थलविदाहरणात जय जय एहि एहि भगवन् भगवन् गरुडध्वज गरुडध्वज मम सर्वोपद्रवं वज्रदेहेन चूर्णय चूर्णय आपत्समुद्रं शोषय शोषय ।
असुरगंधर्वयक्षप्रह्मराक्षस भूतप्रेत पिशाचादीन् विध्वंसय विध्वंसय । पूर्वाखिलं मूलय मूलय ।
प्रतिच्छां स्त्म्भय परमंत्रयंत्र परतंत्र परकष्टं छिन्धि छिन्धि भिन्धि हं फट् स्वाहा ।
इति श्री अथर्वण वेदोवत्तनृसिंहमालामन्त्रः समाप्तः । श्री नृसिंहार्पणमस्तु ॥५॥………
5… मंत्रः – नृसिंहमूलमहामन्त्रः
… अष्टमुखगण्डभेरुण्ड नृसिंहमूलमहामन्त्रः
श्रीगणेशाय नमः । ॐ अस्य श्रीअष्टमुखगण्डभेरुण्ड नृसिंहमूलमहामन्त्रय । भगवान् ऋषिः ।
अनुष्टुभ् छन्दः । अष्टमुखगन्डभेरुण्डनृसिंह ब्रह्मविद्यादेवता क्ष्रां बीजाम् । क्ष्रौं शक्तिः फट् कीलकम् ।
मम इष्टाकांम्यार्थे जपे विनियोगः । क्ष्रां र्हांृ अंगुष्ठाभ्या नमः । क्ष्रीं र्हींट तर्जनीभ्यां नमः ।
क्ष्रुं र्हुं् मध्यमाभ्यां नमः । क्ष्रैं र्हैःा करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः । एवं ह्रदयादिभ्यां ध्यानम् ।
अष्टास्यो वह्रिहविभिः दुरवरणरवो विद्युदुज्वालजिव्हो मारीर्भीमाचपक्षौ ह्रदयजठरगाअष्टकालाग्नि उग्रः ॥
ऊरोद्वौ रुद्रकीलौ खगमृगनृहरिर्गंडभैरेण्डरुपो विध्वस्तात्युग्र दुहुछरभसरभसः स्फुरद्युग्मौरवाङगम् ॥
ध्यात्वा । मानसोपचारै सम्यूज्य ॥ अथ मन्यः । ॐ घ्रां क्ष्रां घौं अ सौः रें वं लं क्ष्रौं र्हीं् अं फट् स्वाहा ॥१३॥
मंत्रः । अस्य श्री अष्टमुखगण्डभैरुडनृसिंहाय महाबलप्रराक्रमाय कोटिसूर्यप्रकाशाय वडवानलमुखाय अनंतबाहवे अनंतकोटिदिव्यायुधधराय कनकगिरिसमान – मणिकुण्डलधराय प्रलयकालसत्प्रमारुअतप्रचण्डवेगऊर्ध्वकेशाय ऊर्ध्वरेतसे गुणातीताय परात्पराय अनेककोटिशत्रुजन शिरोमालाधृताय प्रमथगणसेविताय सरभसालवेश्वरीप्राणापहाराय अष्टभैरवपरिसेविताय सर्वदैत्य प्रभंजनाय गजाननदिगण सेविताय वीरभद्रश्वरुप विध्वंसनाय महानन्दिकेश्वर समागमनाय सकलसुरासुरभयंकरगण्डभेरुण्डनृसिंहाय एहि एहि आगच्छ आगच्छ अवरफुर्ज अवरफुर्ज गर्ज गर्ज भीषय भीषय किलि किलि लिलि लिलि लल लल लुलु लुलु हल हल घट घट चट चट प्रचट प्रचट लुडु लुडु रिरि रिरि रुरु रुरु डुरु डुरु आक्रान्तय आक्रान्तय परिवेषय परिवेषय पूर्वपश्चिमदक्षिनोत्तर निऋतीशान्यअग्निवायव्यपातालोर्ध्वांन्तरिक्षसर्वदिग्बंधी सर्वदिशोज्वाला -सुदर्शनचक्रेण बन्धय बन्धय अस्मिन्भूतण्डलं प्रें प्रें प्रवेशय प्रवेशय क्रों क्रों अंकुशेनाकर्षयाकर्षय र्हांू र्हांः भूतानि अस्मिन् आवशेय आवेशय भुं भुं भूतानि आकम्पय आकम्पय ऑ ऑ यमपाशेन बन्धय बन्धय र्हींा र्हींा मोहय मोहय टं टं पादादि केशान् स्तम्भय स्तम्भय दं धं टं ष्टां कीलय कीलय जं भुं जिव्हांश्चालय चालय भूतग्रहान् आकर्षय प्रेतग्रहपिशाचगर्हयक्षग्रहब्रह्मराक्षसग्रहडाकिनी ग्रहशाकिनी ग्रहवेताल ग्रहगांधर्व ग्रहदानव ग्रहापस्मार ग्रहक्षुद्रग्रह ज्वरग्रह रोगग्रह रतिग्रह छायाग्रह अममृत्युग्रह यमदूतग्रह सर्वग्रह महामायाग्रह असाध्यग्रहाणां खँ खँ भेदय भेदय बां बां बाधय बाधय शोषय शोषय रं रं दाहय दाहय क्षां क्षां क्षोभय क्षोभय ख्रें ख्रें खादय खादय स्त्रां स्त्रां तापय तापय र्हौंा र्हौंो त्रोट त्रोय व्रां व्रां भ्रामय भ्रामय लृं लृं लोटय लोटय द्रां द्रां मोटय मोटय गं गं गुलुं गुलुं छ्रीं छ्रीं दिलु दिलु र्हुंी र्हुंय तुरु तुरु म्रीं म्रीं मुरु मुरु त्रां त्रां हेलि हेलि श्रौं श्रौं मिलि मिलि वं वं वज्रपक्षद्यातय घातय चूर्णय चूर्णय फ्रें फ्रें वज्रनखेन कृंतय कृंतय खं खं खड्‌गेन खण्डय खण्डय खें खें मारय मारय अष्टमुख गण्डभेरुण्डमहनृसिंह महाधीर महावीर महाशूर महामाय सं सं सर्वदुष्टग्रहाणा पीडां हन हन फट् फट् भूतानि फट् फट् पिशासान् फट् फट् सर्व ग्रहान फट् फट् महाद्योतं अघोरं दुरितापहम् ।
आयुष्करं मृत्युहरं अंगरोगादिनाशनम् ॥ एकवर्तमात्रेण आवेशं तस्य सिद्धयेत् ॥
भस्मस्पर्शमात्रेण सर्गग्रहभयं हरेत् ॥ इति श्री गण्डभेरुण्डनृसिंहस्तोत्रं समाप्तम् ॥ ……………
6 मंत्रः – आत्मदेहरक्षणप्रयोगः
… आत्मदेहरक्षणप्रयोगः
श्रीगणेशाय नमः ।
अथ आत्मदेहरक्षणार्थ प्रयोगः ॐ नमो भगवते महानृसिंहाय सिंहाय सिंहमुखाय विकटाय वज्रन्तनखाय मां रक्ष रक्ष ममशरीरं नखशिखापर्यन्तं रक्ष रक्ष कुरु कुरु मदीयं शरीरं वज्राङगम् । कुरु कुरु परयन्त्रपरमन्त्रपरतन्त्राणां क्षिणु क्षिणु खड्गागदिधनुर्बाणाग्निबाणभुशुण्डि आदि शस्त्राणां इंद्रवज्रादि ब्रह्मस्त्राणां स्तम्भय स्तम्भय ।
जलाग्निमध्ये रक्ष गृहमध्ये ग्राममध्ये नगरमध्ये वनमध्ये रनमध्ये स्मशानमध्ये रक्ष रक्ष ।
राजद्वारे राजसभामध्ये रक्ष रक्ष कुरु ।
कुरु भूतप्रेत पिशाचदेवदानवयक्षकिन्नरराक्षसब्रह्मराक्षसडाकिनीशाकिनीमौंजियादि अविधं प्रेतानां भस्मं कुरु कुरु ।
भोः अत्रत्यं गिरौ सिंहीसिंहमुखीज्वलज्वला जिव्हे करालवदने मां रक्ष रक्ष ।
मम शरीरं वज्रमयं कुरु कुरु दशादिशां बन्ध बन्ध वज्रकोटं कुरु कुरु ।
आत्मचक्रं भ्रमावर्तं सर्वत्रं रक्ष रक्ष सर्वभयं नाशय नाशय । व्याघ्रसर्पवराहचोरादीन् बन्धय बन्धय ।
पिशाचश्वानदूतान् कीलय कीलय हुं हुं हुं फट् । इति प्रयोगः । ………….
7… मंत्रः – विकटनृसिंहकवचम्
विकटनृसिंहकवचम्
श्री नृसिंहाय नमः । ॐ अस्य श्री नृसिंहमन्त्रस्य प्रहराऋषिः । शिरसि । अनुष्टुभ् छन्दः मुखे ।
जीवो बीजं ह्रदि । अनन्तशक्तिः नाभौ । परमात्मा कीलकम् गुह्ये । श्रीनृसिंहदेवता प्रीत्यर्थे जप विनियोगः ।
शत्रुहानिपरोमोक्षमर्थदिव्य न संशयः । अथदिग्बंधः । पूर्वेनृसिंह रक्षेश्च ईशान्ये उग्ररुपकम् ।
उत्तरे वज्रको रक्षेत् वायव्यांच महाबले । पश्चिमे विकटो रक्षेत् नैऋत्यां अग्निरुपकम् ।
उत्तरे वज्रको रक्षेत् वायव्यांच महाबले । पश्चिमे विकटो रक्षेत् नैऋत्यां अग्निरुपकम् ।
दक्षिणे रौद्र रक्षेच्च घोररुपंच अग्नेय्याम् । ऊर्ध्व रक्षेन्महाकाली अधस्ताद्दैत्यमर्दनः ।
एताभ्यो दशदिग्भ्यश्च सर्वं रक्षेत् नृसिंहकः । ॐ क्रीं छुं नृं नृं र्हींग र्हींथ रुं रुं स्वाहा ॥
ॐ नृसिंहायनमः । ॐ वज्ररुपाय नमः । ॐ कालरुपाय नमः । ॐ दुष्टमर्दनायनमः ।
ॐ शत्रुचूर्णाय नमः । ॐ भवहारणाय नमः । ॐ शोकहराय नमः । ॐ नरकेसरी वुं हुं हं फट् स्वाहा ।
इति दिग्बंधनमन्त्रः ।
ॐ छुं छुं नृं नृं रुं रुं स्वाहा । ॐ वुं वुं वुं दिग्भ्यः स्वाहा । नृसिंहाय नमः ।
ॐ र्हंद र्हं। र्हंर नृसिंहांय नमः । अथ न्याः । ॐ अं ऊं अंगुष्ठाभ्यां नमः ।
ॐ नृं नृं नृं तर्जनीभ्यां नमः । ॐ रां रां रां मध्यमाभ्यां नमः । ॐ श्रां श्रां श्रां अनामिकाभ्यां नमः ।
ॐ ईं ईं कनिष्ठिकाभ्यां नमः । ॐ भ्रां भ्रां भ्रां करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ।
ॐ व्रां व्रां व्रां ह्रदयाय नमः । र्हां् र्हां् र्हां् शिरसे स्वाहा । ॐ क्लीं क्लीं क्लीं शिखायै वौषट् ।
ॐ ग्रां ज्रां ज्रां कवचाय हुम् । ॐ श्रीं श्रीं श्रीं नेत्रत्रयायै वौषट् । ॐ आं आं अस्त्राय फट् ।
अथ नमस्कृत्य ।
ॐ नृसिंहकालाय कालरुपघोराय च । नमो नृसिंहदेवाय कारुण्याय नमो नमः ।
ॐ रां उग्राय नमः । ॐ धारकाय उग्राय उग्ररुपाय । ॐ ऊं धारणाय नमः ।
ॐ बिभीषणभद्राय नमो नमः । करालाय नमः । ॐ वज्ररुपाय नमः । ॐ ॐ ॐ ॐ काररुपाय नमः ।
ॐ ज्वालारुपाय नमः । ॐ परब्रह्मतो नृं रां रां रां नृसिंहाय सिंहरुपाय नमोनमः ।
ॐ नरकेसरी रां रां खं भीं नृसिंहाय नमः । अकारः सर्व संराजतु विश्वेशी विश्वपूजितो ।
ॐ विश्वेश्वराय नमः । ॐ र्होंी स्त्रां स्त्रां स्त्रां सर्वदेवेश्वरी निरालम्बनिरंजननिर्गुणसर्वश्वैव तस्मै नमस्ते ।
ॐ रुं रुं रुं नृसिंहाय नमः । ॐ औं उग्राय उग्ररुपाय उग्रधराय ते नमः ।
ॐ भ्यां भ्यां विभीषणाय नमस्ते नमस्ते । भद्राय भद्र रुपाय भवकराय ते नमो नमः ।
ॐ व्रां व्रां व्रां वज्रदेहाय वज्रतुण्डाय नमो भव वज्राय वज्रनखाय नमः ।
ॐ र्हांे र्हांण र्हांज हरित क्लीं क्लीं विष सर्वदुष्टानां च मर्दनं दैत्यापिशाचाय अन्याश्च महाबलाय नमः ।
ॐ र्लींे र्लींण लृं कामनार्थं कलिकालाय नमस्ते कामरुपिणे ।
ॐ ज्रां ज्रां ज्रां ज्रां सर्वजगन्नाथ जगन्महीदाता जग्न्महिमा जगव्यापिने देव तस्मै नमो नमः ।
ॐ श्री श्रीं श्री श्रीधर सर्वेश्वर श्रीनिवासिने । ॐ आं आं आं अनन्ताय अनन्तरुपाय विश्वरुपाय नमः ।
नमस्ते विश्वव्यापिणे । इति स्तुतिः । ॐ विकटाय नमः । ॐ उग्ररुपाय नमः स्वाहा ।
ॐ श्रीनृसिंहाय उद्विघ्नाय विकटोग्रतपसे लोभमोहविवर्जितं त्रिगुणरहितं उच्चाटनभ्रमितं सर्वमायाविमुक्तं सिंह रागविवर्जित विकटोग्र – नृसिंह नरकेसरी ॥
ॐ रां रां रां रां रां र्हंस र्हंग क्षीं क्षीं धुं धुं फट् स्वाहा ॥
इति श्री महानृसिंहमन्त्रकवच सम्पूर्णमस्तु । शुभमस्तु । नृसिंहार्पणमस्तु ॥ …………..
8… मंत्रः – द्वादशनाम स्तोत्रम्
श्रीलक्ष्मीनृसिंह द्वादशनाम स्तोत्रम्
श्रीगणेशाय नमः । श्रीलक्षीनृसिंहाय नमः । अस्यश्री लक्ष्मीनृसिंहद्वादशमामस्तोत्रमंत्रस्य ।
पुरंदर ऋषिः । अनुष्टुभ् छन्दः । श्रीलक्ष्मी परमात्मादेवता ॥ र्हांर बीजम् । र्हीं् शक्तिः ।
र्हुंर कीलकम् । ममसमस्तपापक्षयार्थं जपे विनियोगः । अथ न्यासः । र्हांी अंगुष्ठाभ्यांनमः ।
र्हींर तर्जनीभ्यां नमः । र्हुं् मध्यामाभ्यां नमः । र्हैं अनामिकाभ्यां नमः । र्हौंक कनिष्ठाकांभ्यां नमः ।
र्हःं करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः । ह्रदयाभ्यां नमः । र्हांथ ह्रदयाभ्यां नमः । र्हःष करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ।
ह्रदयाभ्यां नमः । र्हांम ह्रदयाभ्यां नमः । र्हीं् शिरसे स्वाहा । र्हुंर शिखायै वषट् ।
र्हैंा हुम् । र्हौंम नेत्रत्रयाय वषट् । र्हः‍ अस्त्राय फट् । अथध्यानम् ।
भ्सत्यज्ञान सुखस्वरुपमलं क्षीराब्धिमध्यस्थलिम् । योगारुढामतिप्रसन्नवदनं भूषासहस्त्रोज्वलम् ॥
त्र्यक्षं चक्रपिनाकसाभयबराबिभ्राणमर्कछविम् । छत्रीभूतफणीन्द्र बिंदुधवलं लक्ष्मीनृसिंह भजे ॥१॥
मानसोपचारैः सम्पूज्य । प्रथमस्तु आह । ज्वालोद्वितीयं उग्रकेसरी ।
वज्रनखस्तृतीयास्तु चतुर्थश्च विदारणः । सिंहस्य पंचमं चैव षष्ठं च अरिमर्दनम् ।
सप्तमं रिपुहन्ताच अष्टमं देववल्लभः । प्रह्रादवरदो नवमं दशमं नृहरिस्तथा ॥
एकादशं महारौद्रः द्वादशं करुणानिधिः । एतानि द्वादशनामानि नृसिंहस्य महात्मनः ।
मन्त्रराजेति विख्यातः सर्ववापरं परम् । क्षयापस्मार कुष्ठादि ताप ज्वरनिवारणम् ।
राजद्वारे पथे घोरे संग्रामे शत्रुसकटे ।
गिरिकानसंघाते व्याघ्रचोरभयं हरेत् इति श्रीब्रह्मपुराणे उत्तरखण्डे श्री लक्ष्मीनृसिंह द्वादशनामस्तोत्रं सम्पूर्णमस्तु ॥ …………
9 मंत्रः – तान्त्रिकी सन्ध्या
… तान्त्रिकी सन्ध्या
श्रीगणेशाय नमः । वैदिकीसन्ध्यां कृत्वा तान्त्रिकीमारभेत् । यथामूलेनाचम्य मूलेन शिखां बध्व्दा ।
गुर्वावन्दनपूर्वकं प्राणायामत्रयं कृत्वा ऋष्यादिकरषडंङगं कृवा सूर्यमण्डले यथोवत्तश्री लक्ष्मीनृसिंहमूर्तिं ध्यात्वा ॥
स्वपुरतः पात्रान्तरे जलमापूर्य ॥ ब्रह्माण्डोदरतीर्थे तीर्थानि करैःस्पृष्ट्वाग्निनेरवे तेन स्तयेन सकले इह तीर्थे प्रयच्छ मे ॥
इति प्रार्थ्य ॥
गंगेचेतिमन्त्रण क्रोमिति अंकुशमुद्रया सूर्यमण्डला तीर्थान्यावाह्य तज्जललवं इति अमृतबीजेन धेनुमुद्रयामृतीकृत्य मूलेनत्रिः अभिमन्त्र्य तत्प्रवक्ष्यमाणो श्री लक्ष्मीनृसिंह मूर्तिमावाह्य गन्धादिभिः सम्पूज्य । पूर्ववदाचम्य श्रीलक्ष्मी नृसिंहप्रीत्यर्थं प्रातः सन्ध्यां करिष्ये ॥
इति संकल्प तज्जलं वामहस्ते गृहीत्वा दक्षिणांगुष्ठानामिकाभ्यां तेन मूलेन स्पृष्टा मूलं जप्त्वा दिशतादिग्भिः मातृकाभिः आत्मानं प्रोक्ष्य अवभूः ।
शतं पुनर्दक्षिणहस्ते गृहीत्वा ईड्‌यातः समाकृष्यत् ।
धौतपापसचयं कृष्णवर्णपिंगलया विरेच्य पुरः कल्पितवज्रशिलायां फडिति पूर्ववदास्फाल्य ॥
पुनः पूर्वदाचम्य अंजलिना तज्जलमापूर्य सूर्याय अर्ध्यं दद्यात् ॥ यथा ॥
र्हींप हंसः श्री सूर्य एवोर्ध्यः स्वाहेति त्रिः अर्ध्यं दत्वा ॥ मूलेनैव श्रीलक्ष्मीनृसिंहं तर्पयामीति त्रिः संतर्प्यः ॥ यथा ॥
श्री नृसिंहोहमस्मि परितः उदकं क्षिपेत् ॥ यथोक्तं श्री लक्ष्मीनृसिंह ध्यात्वा यथाशक्त्या ।
गायत्री मूलं प्रजप्य वक्ष्यमाणमन्त्रेण जपत्रिवेद्यः ॥ श्री लक्ष्मीनृसिंह ध्यायन् प्रणमेत् ॥ गायत्री यथा ॥
वज्रनखायं विद्महे तीक्ष्णदंष्ट्राय धीमहि । तन्नो नारसिंहः प्रचोदयात् ॥
इति मूलं प्रजप्यं तद्दशांशं तर्पयेत् इति प्रातः संध्याविधिः ॥ एवमेवाशिष्टं संध्याद्वयं कार्यम् ॥
उ हौ तत् तत्कालसन्ध्यां करिष्ये इति संकल्प्य अन्य सर्वं समानम् ॥ सन्ध्या त्रयावश्यकत्वात् ॥
गृहीतजलपात्रः स्तोत्रादिकं पठित्वा ॥ पूजास्थानं आगत्य प्रक्षालितपादश्चाचान्तः पूजागृहद्वारि स्थित्वा ॥
ॐ सूर्यः सोमो यमः कालोमहाभूतानि पंच च ॥ एते शुभाशुभस्येह कर्मणो नवसाक्षिण इति पठित्वा ॥
इति तान्त्रिकी सन्ध्या पाठः ॥………….
10… मंत्रः – श्रीलक्ष्मीनृसिंहार्तिः
… श्रीलक्ष्मीनृसिंहार्तिः
( १)
स्तम्भः कडकडशद्धैः सुरकुलभय भीतम्
पुलकित विव्हल मानस ब्रह्मादिक जातम् ।

भूधर कम्पित शिखरं गुरगुर शब्दयुतम् ।
सागर सरिता उदकं समये सन्तप्तम् ॥

जयदेव जयदेव लक्ष्मीनरसिंहम्
भगनग नाशन वज्रं सुखदायक देवम् ॥धृ॥

कांचनमणि भूषं रणशोभित देहं
कण्ठेशोभित शुभ्रं अतिसुन्दर हारम् ।
जगद्वने मण्डित स्वच्छं चपला इव वस्त्रम्
दशनखछिद्यं स्थूलं दुर्धर अरिउदरम् ॥२॥धृ . ॥
प्रह्रादोत्तम भक्तः स्पर्शित द्वे चरणे
नानागीतै र्वाद्यैः स्तुतदेवस्तवनम् ।
सागरतनुजा सहितं यस्याति श्रीवदनम्
खद्याक्षर सुतवरदं नित्यमहोरात्रम् ॥३॥धृ . ॥
( २)
कडकडकडशब्दै स्फाटितमिव स्तम्भम्
चंचलचपलोद्भव गडगड घोषनभम् ।

भडभड प्रचण्डमारुत सरिताब्धिस्तब्धम्
स्वर्गे विबुधप्रेरित तेजोमय अभ्रम् ।

जयदेव जयदेव श्री लक्ष्मीनरसिंहम्
भवभयहारकनामं अमराधिपदेवम् ॥धृ . ॥
स्तम्भोभ्दवावतारं प्रकटितहरिवदनम्
जिह्रारक्ता लबथब शशिरिव रदनम् ।

अकुलितकेशं थरथर कम्पितत्रैलोक्यम् ॥२॥धृ . ॥

कण्ठे रत्नविभूषितमौक्तिक बहुहारम् ।

मित्रोदयसमकुंडलकांचनमिवदेहम् ।

करधृतशंखं चक्रं तेजोमयसारम्
फणीन्द्रमुकुटे छायादृढछत्राकारम् ॥३॥धृ . ॥
कटिशोभितपीतंपीतांबरवस्त्रम्
वज्रनखादशनाति तीक्ष्णाः एवम् ।
हिरण्यकशिपोदरछेदितअतिरोषम्
भक्ताग्रजपदवन्दितमानससन्तोषम् ॥४॥धृ . ॥
ब्रह्मादिकसुरस्तवितं नानाध्वनिवाद्यम्
प्रसन्नवदनं देवं श्रीलक्ष्मीसहितम् ।
दर्शनमात्रे नाशितकृताघसमुदायम्
विठ्ठल तनयं पालय कुलस्वामिन्सदय ॥५॥धृ . ॥
( ३)
प्रह्रादं निजदासं कृतवह्रिग्रासम्
विषगिरिपतनक्लेशं अचलितपदभासम् ।
ज्ञात्वा भक्तक्लेशं अतीव क्रोधयुतम्
स्तम्भे चकार वासं भयदाहाहासम् ॥१॥

जयदेव जयदेव जय श्री नरसिंहा ।
ममह्रतकाननषड्‌वारणासिंहा ।
यस्मिन्गर्जति चण्डं सकलं ब्रह्माण्डम् ।
ब्रह्मा कलयति खण्डं पतितं करिगण्डम् ।
आखण्डलकोदण्डं गलितं शशिखण्डम्
रविमण्डलत्कुण्डं कुण्डलभूखण्डम् ॥२॥धृ . ॥

यत्कोपानलदहनं संचारितगगनम्
हिरण्यकशिपु स्वाङ्के कारितवरशयनम् ।
ददार वक्षः सदनं करजैः सुरकदनम्
तद्रक्तांकितवदनं ध्याये हरिवदनम् ॥३॥

जयदेव जयदेव …. ॥धृ . ॥
( ४)
स्तम्भस्फोटितप्रकटितविकटाकृतिघटनम्
चम्पाज्झम्पितगर्जितप्रलयाम्बुदरवणम् ।
दंष्ट्रांकुरललजिह्राज्वनोज्वलनयनम्
अद्भुततममहमीडे कण्ठीरववदनम् ॥१॥

जयदेव जयदेव जय कमलाजाने ।

त्वामेवाखिलशरणं करुणालय जाणे ॥धृ . ॥

अ किमिचित्रासदं वा लिंगित पुरहरणम् ।
चल जलजोछलदं अधिपतिबलिहरणम् ।
चिंकृतिसंकोचितश्री दिग्गजगजवरणम्
सिम्हध्वनिना अग्रे आंदोलितभवनम् ॥२॥धृ . ॥

छत्रितफणिपतिमिंदुभमर्कमहःपिंडम्
चक्रपिनाकवराभयमंडितभुजदण्डम् ।
त्रयक्षमलाक्षचरित्रं चित्राकृतिचण्डम् ॥३॥धृ . ॥
भक्तांतरभवलोकितसगुणोदरदारम्
शम्भोत्तर खरनखरैरसरोदर दारम् ।
भक्तः भ्रातत्तया तत् पूरित कृत हारम्
प्रह्रादप्रिय मीडे कृतदनुदोद्धारम् ॥४॥धृ . ॥
लक्ष्मीवरगुणपावन पावनगुणसिंधो ।
खिर्डामाणिकमानसुखकरबंधो ।
देहिसदांबुदवर्षं भवतिभवबंधो
बध्दांजलिरिति नाथं नाथ दयासिंधो ॥५॥धृ . ॥
( ५)
त्रातुं दितिजत्रस्तं त्रिभुवनमसहायम् ।
धृतवानसि परमाद्भुत कण्ठीरवकायम् ॥
ध्यात्वा मनुजो भक्त्या त्वा प्रातः सायम् ।
हित्वोघौघं लभते स्थानं निरपायम् ॥१॥
जयदेव जयदेव जय भगवन् नृहरे परमात्मन् नृहरे ।
नित्य्म वासं कल्पय मच्चेतः कुहरे ॥ जयदेव जयदेव ॥धृ . ॥

कुरुतेऽनन्यमना यदि तव चरणस्मरणम् ।
तीर्त्वा विपदं धत्तेऽन्तक मूर्धनिचरणम् ॥

बाल्यात्प्रभृतिगतो यस्त्वां भगवन् शरणम् ।

न्सोऽसुखंशविभूषण मत्रोदाहरणम् ॥२॥

सर्वान्तर्याम्यहमिति बोदयितुं स्तम्भम् ।
भित्वाऽऽविरभूत बिभ्रत् गुरुतरसंरभम् ॥

दारित दनुजोरस्कं लालित तड्डिंभम् ॥

कस्त्वां स्तोतुमलं जितवेदवचोदम्भम् ॥३॥

दृष्टा रुपं घोरं व्यथिताखिललोकम् ॥
तुष्टावामरनिकरो विरचितसुश्लोकम् ॥

नतिमात्रेण रुपं तेऽशमयद्रिपुतोकम् ।
रुपं तत्तिष्ठतुमे ह्रदिसदयाऽऽलोकम् ॥४॥
( कै. म. म. केशव गोपाल ताह्मनकृत )……….
10 मंत्रः – श्रीलक्ष्मीनृसिंहार्तिः
श्रीलक्ष्मीनृसिंहार्तिः
( १)
कडकडशब्दे स्तंभहि कडकडला ।
नरहरी तव रव दुर्धर भयानकी उठला ।
थरथर कंपित धरणी दिग्गजा पळ सुटला ।
तडतडि अंडकटाह मेरुहि डगमगला ॥१॥

जयदेव जयदेव जय नरहरी विष्णो , श्री नरहरि विष्णो ।
निजभक्ता सुखकारी , असुरांते भयकारी प्रसीदप्रभ विष्णो ॥धृ . ॥

जनके प्रह्रादासी अति पीडा करितां ।

प्रकटसि भक्तकृपाळू स्तंभिच अवचिता ।
स्थावर जंगम व्यापक समान जी समता ।

वेदप्रणीत दाविसि सत्यचि ब्रह्मतता ॥२॥

जडतनुत्रयाद्यहं जड हिरण्यकशिपूला ।
संधिनखे विदारुनि दुर्घट मारियला ।
प्रसन्न सम्यग्ज्ञाने निज प्रह्रादाला ।
अमरचि करिसी मौनी वंदित चरणाला ॥३॥
( २)
प्रेमानंदे करितो आरती । तारी दीनाला ॥१॥

आरती ही तुजला नरहरी । आरती ही ॥धृ . ॥
प्रल्हादाते छळिता प्रगटसी । फोडुनी स्तंभाला ॥२॥

स्थावर जंगम व्यापक आहे । दावसि हे रिपुला ॥३॥

कनकशिपू वधुनी सत्वरी । तारिसि दासाला ॥४॥
विठ्ठलसुत बलवत्कवि विनवी । रक्षि विभो मजला ॥५॥
( ३)
हरिभक्त देखोनी दुःखदुर्जना ।
चांडाळ ते पापी देखो न शकती सज्जना ।
प्रल्हाद गांजिला केली यातना ।
पाहवेना साहवेन देवा राहवेना ॥१॥
जयदेव जयदेव जय सिंहवदना ।

आरती ओवाळूं सेवक सुखशयना ॥धृ . ॥

तटतटिला स्तंभ कडकडिल्या ज्वाळा ।

तडतडिल्या पडिल्या नक्षत्र माळा ।
घडघडिले पर्वत कल्पान्त वेळा ।
थोर हलकल्लोळ झाला विधी गोळा ॥२॥
पिंगट जटा जिव्हा कडकडिल्या दाढा ।

धगधगले लोचन गडगडिला गाढा ।
खणखणितो शस्त्रे वोढ्यावरि वोढा ।
पछाडिले रजनीचोर केलासे रगडा ॥३॥

चरचरचर उदर फाडी विभांडी ।
तर आंतर माळा वोढोनी काढी ।
थरथर पोटी आवेश क्रोध भडाडी ।
भक्त प्रल्हादा जवळी वोढी ॥४॥
देव भक्ताम्चा कैवारी साचा ।
गजागंडस्थळी चपेट सिंहाचा ।
तो हा नरकेसरी न बोलवे वाचा ।
सौम्य झाला नरहरी स्वामी दासाचा ॥५॥………..
11 श्रीनृसिंहकोश – उपासना खण्ड
… पद्धतिः १
श्रीगणेशाय नमः ।
श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय नमः । श्री मत्पद्मसमुभ्दवादिभिरलं संसोवितः सर्वदा।
यन्नामस्मृतियोऽपि कर्णाविवरं विघ्नस्य वार्ता कदा ॥
नो यातीत्थमतीवयस्य पटुता जागर्ति तं सिद्धिद‌म ।
हेरम्बं ह्रदि चिन्तयामि विलसत्प्रेम्णाघ संघाछदम् ॥१॥
मातत्वत्पदपद्मयोर्मम मनोभृंगश्चिरं तिष्ठतु ।
प्रेम्णातीव विहाय सर्वविषयास्वादस्पृहां चंचलः ॥
एवं परिपूयोप्सितममुंकामं मदीयं शिवे ।
कस्याप्यत्र भवेत्सुखं न गिरिजे नानाविपत्संभवे ॥२॥
उत्तरानंदनाथाना ह्रदि चिन्त्य पदद्वयम् ।
उपासकांना कृपया मतमन्त्रहोदधेः ॥३॥
यथामति समादाय शारदातिलकस्य च ।
अति संक्षेपतः कुर्वे नृसिंहार्चाविधिक्रमम् ॥४॥
केयं कृतिः क्व मन्दोऽहं अतोदः साहसं गुरुम् ।
बालोऽहमिति मां मत्वा क्षन्तव्यं सदुपासकैः ॥५॥
नोचेत्कृपालवः सेतो कथं स्यात्वचनं स्फुटम् ।
अंगीकार्येति कृपया रचनेयं मया कृता ॥६॥
तत्र श्रीमान्साधकेन्द्रो ब्राह्मो मुहूतें चोत्थाय ।
समुद्रमेखले देवि पर्वतस्तनमण्डले ।
विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यं पादस्पर्श क्षमस्व मे ॥७॥
इति भूमिं प्रार्थ्य । श्वासानुसारेण भूमौ पादं दद्यात् इति ।
प्रातरुत्थानविधिः । ततः आवश्यंक कृत्वा रात्रिवासांसि
त्यक्त्वा शुद्धे वाससी परिधाय आचम्य मनसा शुचिर्भूत्वा
मृद्धासने समुपविश्य शिरसि सहस्त्रदलमध्ये श्रीगुरुं ध्यायेत्।
यथा । सहस्त्रदलपंकजे सकलशीतरश्मिप्रभं वराभयकरांबुजं विमलगन्धपुष्पाम्बरम् ।
प्रसन्नवदनेक्षणं सकलदेवतारुपिणं स्मरामि शिरसिच्छितदं तदभिधानपूर्वं गुरुम् ॥
इतिध्यात्वा ॥
तच्चरणकमलनिस्पंदधारयात्मानं अभिषिक्तं मत्वा संघट्टमुद्रया स्वशिरसि पादुके न्यसेत्।
यथा ऐं र्हीं श्री ॥ अमुकानंदनाथ अमुकदेव्याम्बा श्रीपादुकां पूजयामि नमः ।
इति गुरुपादुकां विन्यस्य मानसोपचारैः पूजयेत्। गुरुपादुकाभ्यां नमः ॥
लं पृथिव्यात्मकं गन्धं कल्पयामि नमः । इत्यंगुष्ठेन कनिष्ठकां स्पृशेत्।
हं आकाशत्मकं पुष्पं कल्पयामि नमः । वौषडिति तर्जनी अंगुष्ठेन स्पृशेत्।
गुरुपादुकाभ्यां नमः । तथैव स्पृशेत्। गुरुपादुकाभ्यां नमः ।
रं वाह्रितत्वात्मकं दीपं कल्पयामि नमः । मध्यमां अंगुष्ठेन स्पृशेत्।
गुरुपादुकाभ्यां नमः । वं अमृतत्वाय । सुधा इत्यनामिकया अंगुष्ठं स्पृशेत्।
गुरुपादुकाभ्यां नमः । सं सर्वमयतत्वात्मकं ताम्बूलं कल्पयामि नमः इति ।
सर्वाभिरंगुलीभिः । इति संपूज्य योनिमुद्रया प्रणम्य गुरुपादुकामंत्रं यथाशक्त्या
प्रजप्य श्रीगुरुद्वैतं ध्यायेत्। गुरुस्तोत्रं उदीरयेत्।

यथा -
नमस्ते नाथ भगवान् शिवाय गुरुरुपिणे ।
विद्यावतारसंसिध्यै स्वीकृतानेकविग्रहः ॥१॥
नवाय नवरुपाय परमार्थैकरुपिणे ।
सर्वज्ञानतमोभेदभानवे चिद्‌घनायते ॥२॥
स्वतंत्राय दयाक्लृप्त सविग्रहाय चिदात्मने ।
परतंत्राय भक्तानां भव्यानां भावरुपिणे ॥३॥
विवेकिना विवेकाय विमर्शाय विमर्शिनाम् ।
प्रकाशानां प्रकाशाय ज्ञानिनां ज्ञानरुपिणे ॥४॥
पुरस्तात्पार्श्वयोः पृष्ठे नमस्कुर्यामुपर्यधः ।
सदा मच्चितरुपेण विधेहि भवदासनम् ॥५॥
इति स्तुत्वा ।
व्यापकत्वेन भावयेत्इति गुरुपूजाविधिः ।
ततो मूलाधारादि ब्रह्मरंध्रान्तं मूलविद्या विचिन्तयेत्।
उद्याद्दिनकरोद्योतां यावत्बध्ददृढासनः ।
अशेषाशुभशान्त्यर्थं समाहितमनाश्चिरम् ॥१॥
तत्प्रभापटलव्यासं स्वदेह परिचिन्तयेत्।
ततो वक्ष्यमाणऋष्यादिके षडंगं कृत्वा यथोक्तम् ।
श्री नृसिंहमूर्तिं ध्यात्वा पूर्ववन्मानसोपचारै सम्पूज्य
यथाशक्ति मूलं प्रजप्य वक्ष्यमाणमन्त्रेण जपं समर्प्य
श्री गुरुदेवतात्मनामैक्यं विभाव्य नृसिंहस्तोत्रमुदीरयेत्।
यथा -
प्रातः स्मरामि नृहरिं च अनन्तमाद्यम् ।
लक्ष्याश्रितांगममलं सुरसंघबन्धम् ॥
यत्पादनिर्गतजलं जलमूर्ध्निधारी ।
श्रीशंकरेण सततं दुरितापहारि ॥१॥
प्रातःस्मरामि भुवनत्रयपालनाथ ।
स्तम्भं हिरण्यकशिपोः प्रविदारणाय ॥
भित्वा नखैरजनि येन तमार्तबन्धुम् ।
प्रल्हादरक्षणपरं करुअणैकसिन्धुम् ॥२॥
प्रातः स्मरामि फणिराजफणातपत्रम् ।
पीताम्बरं त्रिनयनं कृतसच्चरित्रम् ।
चक्रं च शंखममलाब्जदादधानम् ।
दौर्भिः सुवर्णमणिभूषणराजमानम् ॥३॥
प्रातःस्मरामि सितकण्ठमपापशीलम् ।
क्षीरब्धिमध्यनिलयं ह्रतशत्रुजालम् ॥
ब्रह्मात्मजादि मुनिभिः स्तुतमुग्ररुपम् ।
नारायणं मुररिपुं विविधस्वरुपम् ॥४॥
प्रातःस्मरामि धृतदैत्यवरांत्रमालम् ।
दीर्घस्वरप्रचकितारिव लोकजालम् ।
श्वासानिलक्षुभितवारिनिधि प्रकामम् ॥५॥
यः श्लोकपंचकमिदं प्रातर्नित्यं पठेन्नरः ।
तस्मै नरहरिः सर्वं मनोभिष्टं प्रयच्छति ॥६॥
एवं स्तुत्वा नरहरिं निजकृत्यं निवेदयेत्।
प्रातः प्रभृति सायांतं सायादि प्रातरंततः ॥७॥
यत्करोमि जगन्नाथ तदस्तु तव पूजनम् ।
इति स्न्प्रार्थ्यन्यकृतार्थमाज्ञां प्रार्थयेत्॥८॥
यया त्रैलोक्यनाथाब्ज पदारविंद स्वामिन्नृहरे त्वच्चरणाज्ञयैव ।
प्रातः समुत्थाय तद्प्रिायार्थम् संसारयात्रामनुवर्तयिष्ये ॥९॥
संसारयात्रामनुवर्तमानम् त्वदाज्ञया विश्वगुरोर्नृसिंहः ।
स्पर्थातिरस्करकलिप्रमादि भयानि मासाभि वन्तु देव ॥१०॥
जानामि धर्मं नच मे प्रवृत्तिः जानाम्यधर्मं न च मे निवृत्तिः ।
त्वया सुरश्रेष्ठ ह्रदि स्थितेन यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि ॥११॥
इत्यनुज्ञां गृहीत्वा गुरुपदेशेन ज्ञांत सहजसिद्धमजपांजपं निवेदयेत्।
यथा ।
विशेषसयुत चतुर्दलमूलाधारा छायारुणवाससे वारणास्याया वराभयचारुपाशां
कुशोधोतितकराय रक्तवर्णाय स्वशक्तिसहिताय
गणपतये षट्‌शतमजपाजपं समर्पयामि नमः ।
ॐ ब भ म य र ल युत षट्शमतमजपाजपं छायायाभयवरकमंडल्वक्षमालाय
सावित्रीसहिताय ब्रह्मणे षट्सशहस्त्रमजपाजपं समर्पयामि नमः ।
ॐ उ ढ ण त थ द ध न प फ युत दशदल मणिपुरस्थाय
शंखचक्रगदापद्महस्ताय पीतांबरधराय श्रीवत्सलांछनायेंद्र- नीलनिभाय
जगन्मोहनाय लक्ष्मीसहिताय विष्णवे षट्सवहस्त्रमजपाजपं कल्पयामि नमः ।
क ख ग घ ङ्‍ च छ ज झ ञ् ट ठ अनाहतस्थाय कर्पूधवलाय कपर्दिने शशांक
शेखराय गंगाधराय नागाभरणाय कृत्तिवाससे भस्मोद्धलनाय नीलकण्ठाय
वृषमवाहनाय सायुधाय पार्वतीसहिताय रुद्राय षट्सधहस्त्रजपाजपं समर्पयामि नमः ।
अ आ इ ई उ ऊ ऋ लृ इ ऐ ओ औ अं अ एतद्युता षोडषदलविशुद्धस्थाय
मूर्तामूर्ताय अमेयापाकलंकाय ज्योतिस्वरुपाय
विद्याशक्तिसहिताय जीवात्मने सहस्त्रमजपाजपं कल्पयामि नमः ।
ह क्ष युत द्विदलायाज्ञाचक्रस्थाय स्वशक्तिसहितीय परमात्मने सहस्त्रपाजपं कल्पयामि नमः ।
अनुलोमविलोममातृकायुताय सहस्त्रदलकमलस्थाय स्वशक्तिसहिताय
श्रीगुरवे सहस्त्रमजपाजपं समर्पयामि नमः ।
इति जपं समर्प्य ।
पुनः कं तु जपसंकल्पं कुर्यात्। यथा ।
अथ सूर्योदयादारभ्याहोरात्रेण षट्‌शतधिकमेकविंशतिसहस्त्रम् उच्छ्‌वासविश्वासात्मकं
अजपाजमहं करिष्येति संकल्प हंसःसोऽहमितिमन्त्रेण प्राणायामत्रयं कृत्वा ऋष्यादि न्यसेत्॥
यथा ।
ॐ अस्य श्री अजपागायत्री मन्त्रस्य परमहंऋषये नमः ।
शिरसे ।
अव्यक्त गायत्रीछन्दसे नमः ॥
मुखे॥ परमहंस देवतायै नमः ।
ह्रदये । हं बीजाय नमः ।
गुह्ये ॥ स्वाहा शक्तये नमः ।
पादयोः । सोऽहं कीलकाय नमः ॥
सर्वांगे ॥ ॐ कारतत्वाय नमः ।
ह्रदये । नभस्थानाय नमः ।
मूर्ध्नि । हेमवर्णाय नमः ।
सर्वांगे । उदात्ताय नमः ।
कंठे । श्रीलक्ष्मीनृसिंहप्रीत्यर्थम् जपे विनियोगः ।
इति ऋष्यादि न्यासः ।
अथ षडंगम् ।
हं सों सूर्यात्मने स्वाहा । अंगुष्ठाभ्यां नमः ।
हं सों सोमात्मने तर्जनीभ्यां नमः ।
हं सां निरंजनात्मने मध्यमाभ्यां नमः ।
हं सैं निराभासात्मने अनामिकाभ्यां नमः ।
हं सौं अतनुसूक्ष्मात्मने प्रचोदयात् स्वाहा । कनिष्ठिकाभ्यां नमः ।
हं सः अव्यक्तप्रबोधात्मने स्वाहा । करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ।
एवं ह्रद्यादि ।

इति ध्यानम ॥

विशेषः- इस प्रकार के मन्त्र उग्र प्रकृति के होते है। स्व-रक्षा व गुरु निर्देशन के अभाव में प्रयुक्त करना हानिकारक है तथा सामाजिक व नैतिक दृष्टि से अनुचित भी। यहाँ पर मात्र प्राचीन विद्या के संरक्षण हेतु प्रस्तुत किये ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>